Fragment voorwoord boek ‘Door Spinoza’s lens’

Voorwoord

Als ik schrijf – over welk onderwerp ook – heb ik vaak het gevoel dat Spinoza bij me aan tafel zit. Als ik rondkijk, dan lijkt het alsof ik de wereld nu anders zie, sinds ik Spinoza begon te lezen. Zijn denken biedt perspectieven die ik zonder hem niet opmerkte. Uit deze zelfobservatie ontstond het idee voor een boek rond enkele thema’s, bekeken vanuit een spinozistisch perspectief.

De onderneming is enigszins gewaagd. Spinoza werd bijna vierhonderd jaar geleden in Amsterdam geboren (1632-1677), schreef als filosoof en werkte als lenzenslijper. Hij leefde dus in een andere wereld dan de onze, had een andere achtergrond, zag andere noden. De perspectieven die ik bied, zijn bij Spinoza vaak niet direct aanwezig. Zo schreef hij nooit over meditatie, en nooit uitgebreid over seksualiteit. Ook niet al te expliciet over revolte. Om begrijpelijke redenen ook niet over Darwin, aangezien die pas tweehonderd jaar na hem kwam. Eigenlijk zijn vooral politiek, moraal en vrij debat zijn thema’s.

Kan ik dan garanderen dat Spinoza het met mijn benadering eens zou zijn? Met de verbanden die ik leg, met mijn wendingen, associaties? Natuurlijk niet.

Toch meen ik dat die beperking mij niet mag weerhouden om te doen wat ikzelf nuttig acht: mijn lectuur van Spinoza’s werk aanbieden, en neerschrijven hoe Spinoza mij in de verwarrende wereld vandaag begeleidt.

Er zit enige geruststelling in de bedenking dat Spinoza niet in een leven na de dood geloofde. Dat, als hij het genie is waar ik hem voor houd, hij nu niet ergens zit en toekijkt. Ook is het een troost dat hij – mocht hij me toch zien – misschien zachtjes het hoofd schudt omdat mijn respect voor hem aanleiding geeft tot een soort schuldgevoel. Baruch de Spinoza had het op zulke droeve passies niet echt begrepen.

Wat is Spinoza’s charme?

Hij vindt de rede belangrijk, maar kijkt recht in het hart van mensen.

Hij is een realist en beschrijft de werkelijkheid zoals die is.

Geen illusies, geen utopie, maar zijn werk straalt wel van verlangen naar een betere wereld, waar iedereen het beste uit zichzelf kan halen.

Hij is een naturalist: de mens is noch het hoogtepunt, noch het centrum van de schepping. Maar de mens is daarom niet verloren, integendeel. Spinoza ontwerpt een filosofie tegen angst en onmacht, tegen wanhoop. Tegen voortdurende strijd en rivaliteit.

Hij kiest voor het leven, voor actie ondernemen, en dit zon- der valse beloftes. Alles is wat het is, en wat je er zelf van maakt. Die gedachten lopen als een rode draad door dit boek. Elk hoofdstuk behandelt een andere vraagstelling. Zes perspectieven voor de mens vandaag komen aan bod: vrij debat en geloof, revolte en manifestatie, politiek en moraal, meditatie, Darwins evolutietheorie, en tot besluit seksualiteit.

De lezer kan één thema, één hoofdstuk kiezen en dat afzonderlijk lezen. Ik heb het boek zo geschreven dat de nodige achtergrond in dat ene hoofdstuk ook te vinden is. Wie het hele boek leest, krijgt de meest brede kijk op Spinoza’s denken. Maar dan zullen sommige concepten meer dan eens voorkomen, want enkele centrale begrippen duiken onvermijdelijk meermaals op, zoals ‘conatus’, ‘droefheid’, ‘blijheid’, ‘Deus sive Natura’, ‘verbeelding’, ‘aandoeningen’, ‘potentia’, ‘potestas’. Af en toe heb ik in het notenapparaat aangegeven in welk ander hoofdstuk meer informatie over dat concept of onderwerp te vinden is.

(…)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s