‘De wankele vergelijking tussen Joden en moslims’, column DS, 8 sept 2014.

(Voor de referenties die bij deze column horen, zie mijn vorige post)

“De wankele vergelijking tussen Joden en moslims.

De vergelijking tussen het slachtofferschap van Joden en moslims wint aan populariteit. Maar wie er zich aan waagt, erkent best de duidelijke verschillen. Anders voedt die vergelijking alleen maar ressentiment en haat. Want de jodenvervolging in Europa verschilt fundamenteel van de Westerse koloniale politiek en van de huidige Europese politiek.

Unknown-1Ten eerste was het Westers kolonialisme niet gericht tegen moslims als moslim. In ‘The Origins of Totalitarianism’ analyseert Hannah Arendt het imperialisme en kolonialisme. Ze legt uit hoe racisme werd gebruikt als argument: de Westerse grootmachten stelden de ‘Rights of the Englishmen’ boven de ‘Rights of Men’. Maar Arendt vermeldt nergens de discriminatie van moslims als kern van het koloniale probleem. En erg anti-moslim waren de Britten vast niet: bij de Indische onafhankelijkheid in 1948 stemde Groot-Brittannië zelfs in met de eis van de Indische moslimleider Jinnah om de aparte moslimstaat Pakistan op te richten. De Britten negeerden hiermee de wens van Indische leiders, Nehru en Gandhi. En de bevrijdingsstrijd van Arabische leiders ging over de – overigens zeer legitieme – strijd voor zelfbestuur van volkeren. Na de koloniale periode profileerden Arabische leiders – zoals Nasser in Egypte, Assad in Syrië of Khadaffi in Libië – zich niet vooral als ‘moslim’, maar als ‘nationalist’.

Dan is er het vermeende gedeelde racistische slachtofferschap. In 1935 kondigde nazi-Duitsland de Nurnberg-wetten af, die raciaal discrimineerden. Ze betroffen geen religieuze discriminatie. Nazi-Duitsland organiseerde een genocide. Joden werden staatloos, ze verloren elke rechtszekerheid. Vandaag erkent elk Europees land de grondwettelijke gelijkheid en vrijheid van geloofsbeleving. Discriminatie op basis van geloof en racisme zijn aanvechtbaar, uiteindelijk bij Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Wie dit verschil – tussen Joden toen en moslims nu – niet erkent, begrijpt de fundamenten van de rechtstaat niet.

Een ander verschil wordt dan ook logisch: in de jaren ’30 ontvluchtten Joden Duitsland massaal – Hannah Arendt incluis. Maar vandaag Europa is een toevluchthaven voor moslims, zowel voor politieke vluchtelingen als voor economische migranten. Er zijn zelfs zoveel kandidaten dat meerdere Europese landen een ontradingspolitiek voeren. Arendt zelf werd uiteindelijk Amerikaans staatsburger. Haar soms scherpe kritiek op het Amerikaans beleid ging gepaard met een diepe dankbaarheid voor haar nieuwe thuisland.

Arendt was een kritische filosofe: Europese Joden waren niet alleen slachtoffers, maar droegen ook enige verantwoordelijkheid voor wat hen overkwam. Ze bedoelde hiermee dat Joden in Europa te weinig hun politieke verantwoordelijkheid hadden opgenomen. Maar als oorzaak voor de racistische politiek, verwees ze naar de ‘Protokollen van wijzen van Zion’. Dit frauduleuze antisemitische document uit de 19e eeuw schetst een fictieve bijeenkomst van Joodse leiders die wereldheerschappij zouden beogen. Hitler gebruikte het ‘document’ om zijn antisemitische beleid te rechtvaardigen. Die ‘Protokollen’ werden ontzettend populair. Volgens Arendt kwam dit niet alleen door antisemitisme, maar vanuit een fascinatie voor succesvolle Joden: het document spoorde met de almacht waar de nazi’s van droomden. Vandaag neemt niemand in het Westen die valse ‘Protokollen’ nog ernstig. Maar in het Midden-Oosten worden ze gretig gelezen en voor waar genomen. Het Handvest van Hamas, bijvoorbeeld, herneemt de paranoïde fantasieën in artikel 22: een eeuwenlang zionistisch complot veroorzaakte de Franse Revolutie, de Eerste Wereldoorlog, de Tweede Wereldoorlog en de oprichting van de Verenigde Naties. Je moet het lezen om het te geloven: universele ideeën van broederschap, gelijkheid, vrijheid moeten moslims volgens Hamas afwijzen, want ze werden ingefluisterd door Joodse leiders in een geheim complot om over de wereld te heersen. Voor de lezer blijft een beangstigende vraag: van welke wereld dromen die ‘antizionistische verzetsleiders’ tegen ‘onderdrukking’? En om terug te komen op mijn beginpunt: ‘Comparaison n’est pas raison’, zegt een Frans spreekwoord. Sommige vergelijkingen lopen onredelijk mank.”

In een column kunnen geen voetnoten of referenties staan. In een vorige post vermeld ik dan ook de referenties van deze tekst: over Arendt, Nasser, Hamas, etc.

Over Hannah Arendt schreef ik reeds naar aanleiding van Margaretha von Trotta’s film. En ik verwijs ook naar haar in andere columns, zoals ‘Lampedusa en de banaliteit van het kwaad’, over de verdronken vluchtelingen die Europa trachtten te bereiken.

Over antisemitisme vanuit slachtofferschap schreef ik een blog over de Franse komiek Dieudonné, en zijn ‘quenelle’.

2 Comments

  1. Bart Haers

    Een mooie introductie in het probleem dat de Israëlische politiek enerzijds en het antisemitisme van Hamas beter duidt en de houding van Europeanen die zeggen niet te begrijpen hoe de Joden “de Palestijnen kunnen aandoen wat ze zelf hebben ervaren en ondergaan”. Vergelijkingen moeten afgetoetst worden.
    Maar mag ik hieraan toevoegen dat Hannah Arendt al voor de clash met har Israëlische vrienden over haar visie op de Jodenraden in Europa kritisch schreef over de randvoorwaarden en de bestaansmodus van de Joodse staat, zoals David Ben Goerion die voor ogen hadden staan. En ook nog dit: Arendt vond tijdens haar bestaan in Parijs, en aan het begin van de oorlog dat men Joodse gevechtseenheden zou oprichten om tegen de Nazi’s te vechten en zo niet enkel lijdzaam het voorwerp van het antisemitisme te worden.
    Maar het klopt dat men niet blind kan zijn voor de wijze waarop Hamas omspringt met de Protocollen van Zion, maar tegelijk heb ik vanwege Arendt, maar ook Amos Oz en David Grossmann begrepen dat men de interne kritiek in Israël best ook niet uit het oog verliest, of nog, Benjamin Netanyahu spreekt niet namens alle Israëli., maar ook jongere mensen menen dat de militarisering van Israël niet leidt tot weerbaarheid maar tot een grote druk op de eigen samenleving. Complex is het dus het wel, maar daarvoor zijn het filosofen als Arendt en schrijvers als Amos Oz, maar ook SImon Shama die erin slagen de zwakte van de Israëlische antwoorden op de bedreigingen onder de aandacht brengen. Maar het bestaan van de staat Israël, zelf daar willen ze niet aan tornen en wie zal hen dat verwijten. Hoe de staat functioneert en waar de regeringen heen willen nemen ze wel onder intellectueel vuur. Zolang Hamas het bestaansrecht van Israël niet erkent zal de ellende voor de Palestijnen blijven voortduren.

  2. The Balkans Chronicles

    In Duitsland werden Joden al ver voor het begin van de Tweede Wereldoorlog gezien als tweederangs burgers en vervolgd. ‘Berufsverboten’ Voor Joden verboden kenden de Duitsers al vele jaren voordat WOII begon, de wereld keek toe….De Holocaust herhaalt zich in onze tijd, weer krijgt het Joodse volk de schuld van alles en weer maken de media en de politiek de verkeerde keuze en ontkennen dat er een wereldbrand staat te ontketenen….

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s