‘Vrouwen mogen puinruimen’, DS 16 juli 2016

Unknown 08.33.05Deze tekst verscheen in De Standaard op 16 juli 2016.

“HET PATROON ACHTER DE AANSTELLING VAN THERESA MAY

Theresa May heeft in het Verenigd Koninkrijk gelijk de toon gezet: vastberaden, helder en zelfbewust. De mannen druipen met de staart tussen de poten af. Geeft deze ‘erfgenaam van Margaret Thatcher’ het ambt van regeringsleider opnieuw aanzien, vraagt TINNEKE BEECKMAN zich af, of ondervindt dat ambt imagoschade omdat het wordt bekleed door een vrouw?

 

Theresa May heeft de eed afgelegd als nieuwe eerste minister van het Verenigd Koninkrijk. Ze staat voor een schier onmogelijke taak: Groot-Brittannië succesvol en vlot uit de Europese Unie leiden, zonder dat de Britse Unie uit elkaar valt en zonder dat een economische crisis het land verarmt. Volgens de kleinzoon van Winston Churchill heeft zijn land geen grotere crisis gekend, sinds zijn grootvader in 1940 eerste minister werd.
Nu moet een vrouw het land redden. De mannelijke toppolitici – David Cameron, Boris Johnson en Michael Gove – vonden hun persoonlijke rivaliteit belangrijker dan het algemeen belang. Hun verraderlijke strijd maakte de Britse politiek tot een aflevering van Game of Thrones.

May, daarentegen, is volgens Jenni Russell, columniste van The Times een duty-driven politician en een grown-up: politiek is een ambacht voor verantwoordelijke volwassenen, geen spelletje voor verwende jongetjes. May wordt niet gedreven door ego, ze is realistisch. Ze schittert niet in de media en ze houdt haar privéleven uit de belangstelling. Ze staat bekend als luisterbereid en doortastend. Kortom, ze is van het type old school, saaie, hardwerkende staatsman.
Het lijkt er dus op dat May’s aanstelling het politieke ambt wat in ere zal herstellen.

Nochtans klinkt het vaak dat de status van een beroepsklasse afneemt wanneer meer vrouwen toetreden. Deze ‘Wet van Sullerot’ – naar de Franse sociologe Evelyne Sullerot – impliceert dat zowel vergoeding als status dalen zodra vrouwen deelnemen. Rechter, arts of leraar zouden dan minder aantrekkelijke beroepen zijn, omdat er meer vrouwen tot die groep behoren. Maar de relatie lijkt eerder omgekeerd: pas wanneer de status van een beroep afneemt, kunnen of mogen vrouwen toetreden. De patriarchale autoriteit is dan al grotendeels gesneuveld.

In de politiek lijkt die dynamiek nog veel sterker: pas als de situatie hopeloos is geworden, en de mannelijke kandidaten geen idee hebben hoe ze de situatie nog kunnen redden, krijgen de vrouwen kansen.

Thatcher en Halsema

Hiervan zijn voorbeelden te over. Margaret Thatcher kwam zo aan de macht. Zij werd door de conservatieve partijleden geduld omdat zij hen moest verlossen van Edward Heath. Dat deed ze tot ieders tevredenheid in 1975. De heren geloofden weliswaar niet dat zij premier kon worden. Ze zouden tegen de volgende verkiezingen wel een old boy vinden om het edele ambt te vervullen. Maar Thatcher won aan geloofwaardigheid als oppositieleidster tegen Labour-premier Harold Wilson.

Tegen de verkiezingen in 1979 was ze de onbetwiste leider van de partij en werd ze tot ieders verbazing de langst dienende Britse eerste minister van de twintigste eeuw.
Het pakt vaak minder mooi uit voor vrouwen die met een onmogelijke taak opgezadeld worden. Na de moord op Pim Fortuyn in 2002 kreeg ook GroenLinks-voorzitter Paul Rosenmöller doodsbedreigingen. Hij trad af en liet de partijleiding aan de vooravond van aartsmoeilijke verkiezingen in handen van een jonge, onervaren Femke Halsema. Zij kon de electorale schade slechts een beetje beperken.

Gennez, Thyssen en de anderen

Vrouwelijke leiders blijven vaak maar tijdelijk, want zodra het wat beter gaat, nemen de heren het stuur graag over. In Vlaanderen verloor de socialistische partij in 2007 dertig procent van haar kiezers. Meteen schoof Johan Vande Lanotte Caroline Gennez als eerste vrouwelijke voorzitter naar voren. In zo’n positie kan je haast alleen falen. Gennez was nooit populair en bij de voorzittersverkiezingen stemde 30 procent van de leden voor de schier onbekende Erik De Bruyn. Later zakte de partij nog dieper weg. De enige overwinnaar van het hele verhaal was Vande Lanotte zelf, die dankzij Gennez wel minister werd.
Ander voorbeeld: Marianne Thyssen mocht de eerste vrouwelijke voorzitster van de christendemocraten worden. Ook zij bleek een overgangsfiguur te zijn. In 2010 nam ze na amper twee jaar leiderschap ontslag toen de CD&V haar slechtste verkiezingsresultaat ooit noteerde.

Mannelijke radeloosheid biedt dus extra kansen voor onafhankelijke vrouwen om de macht te grijpen. De vorige generaties vrouwelijke wereldleiders kregen vaak macht dankzij hun relatie tot een man. De voorbeelden zijn legio, van
de Argentijnse Eva Perron (vrouw van) tot de Birmaanse Aung San Su Kyi (dochter van), of tot de Pakistaanse Benazir Buttho (dochter van). De Indiase president Indira Gandhi was ook de dochter van vrijheidsstrijder en eerste minister Jawaharlal Nehru. Niet dat deze vrouwen geen talent of verdienste zouden hebben, maar hun bevoorrechte toegang tot de politiek kregen ze van thuis mee.

Hillary en Bill

En vandaag is er Hillary Clinton. Maar wie Hillary zegt, kan moeilijk om haar man heen, Bill Clinton. Dat zij zou proberen het hoogste ambt in te nemen, stond al vast tijdens zijn presidentschap (1992-2000). Ten tijde van het Lewinsky-schandaal ziet Norman Mailer hoe Hillary Clinton haar liegende echtgenoot met een ogenschijnlijk onwankelbare loyaliteit verdedigt. Meteen voorspelt Mailer dat Hillary in de nabije toekomst presidentskandidaat wil worden. Met de steun van Bill. Dat was de prijs die hij zou betalen voor zijn wangedrag.
Bill Clinton brengt Hillary in contact met Goldman Sachs, een associatie waarvoor opponent Bernie Sanders haar zwaar bekritiseert. In Money and Power beschrijft journalist William Cohan hoe Bill Clinton nog voor zijn nominatie vergadert met de voorzitters van Goldman Sachs, om vervolgens hun vertrouwelingen te benoemen in zijn kabinet. Bill Clinton zou hun steun letterlijk rijkelijk belonen: tegen het advies van sociaaldemocraat Joe Stiglitz in, heft Clinton de Glass-Steagall Act op, de wet die investeringsbanken van spaarbanken scheidt. Deze zet zou enorme gevolgen hebben tijdens de bankencrisis in 2008. Het onderzoek naar die wantoestanden gebeurt overigens door een ijzersterke vrouwelijke senator: Elizabeth Warren, die in de Senaat de bankencommissie voorzit.
Vrouwen maken vooral opgang om de puinhopen van roekeloze heren op te ruimen.”

Over Femke Halsema schreef ik een column nav haar boek ‘Pluche‘. Goldman Sachs speelde een rol in de Europese crisis. En Thatcher en het conservatieve denken behandelde ik in een vroegere column.

Nadien wees iemand op twitter me op, dat de term voor dit fenomeen ‘Glass Cliff’ is: vrouwen die kansen krijgen als de situatie nog maar moeilijk te redden valt.

4 Comments

  1. Peter Geefstra

    Marianne Thyssen heeft tot nu toe nog maar weinig puinhopen geruimd. Als er één rode draad door haar carrière loopt is het wel haar rol als trouwe apparatsjik/consensusfiguur die geen brokken maakt en netjes in de pas loopt. Ook als EU commissaris boekt ze nauwelijks resultaat. Dat is mogelijk ook de bedoeling, want ze is bevoegd voor zaken die door de EU elite niet belangrijk gevonden worden. Het is niet omdat je als vrouw in een hoge positie belandt, dat je een “sterke” vrouw bent. Of pas dan “kansen” krijgt. Enfin, als zelfs vrouwen nog in het fabeltje van de hypercapabele maar achtergeschoven vrouwelijke politicus geloven, is er op het vlak van gelijkheid tussen de geslachten nog veel werk aan de winkel.

    • Tinneke Beeckman

      Er staat nergens dat een vrouw in een hoge positie een sterke vrouw is, noch dat ze vanzelfsprekend veel gedaan krijgt. Integendeel, ik geef ook andere voorbeelden. Wel is het zo dat de eerste vrouwelijke CD&V-voorzitter na het hele Leterme-debacle aan de macht kwam, dat ze de situatie niet kon keren – wat iedereen verwacht had, want de CD&V stond er gewoon te slecht voor. Ondertussen is Wouter Beke al jaren voorzitter, en zit hij stevig in het zadel.

  2. Mark Behets

    Heel goed stuk en ik ben het er volledig mee eens. Eén detailbemerking: zou je niet beter van de Lewinsky affaire spreken ipv het Lewinsky schandaal? Als er al sprake is van een schandaal, dan alleen in relatie tot Hillary.

    • Tinneke Beeckman

      Veel dank voor je reactie. Tijdens de jaren ’90 was de Lewinsky affaire wel echt een schandaal, denk ik. De media kregen er niet genoeg van.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s