‘Waarom ligt politieke correctheid onder vuur?’, DS 12 sept 2016

Unknown 08.33.05Over politieke correctheid valt een heldere definitie te geven. Politieke correctheid, schrijft Comte-Sponville in zijn ‘Dictionnaire philosophique’, gebeurt wanneer twee fundamentele dimensies van het leven – het morele en het politieke – worden verward. Wie dat doet, velt politiek een ontoereikend oordeel. ‘Het volstaat bijvoorbeeld niet om antiracist te zijn, om ook een goede immigratiepolitiek te definiëren’, aldus de Franse filosoof.

unknownIk zou over politieke correctheid spreken wanneer het motief voor een stelling meer met morele pose dan met inhoudelijke argumenten te maken heeft. Het gevolg van politieke correctheid is dat perceptie begint te primeren. Gelijk heb je wanneer je je tegenstander kan wegzetten als minder moreel. Dat is de logica van politiek correct denken. Natuurlijk kan iemand wel politiek overtuigd zijn van een open migratiepolitiek, bijvoorbeeld. Maar dan moet je politieke argumenten geven, zoals het feit dat illegale migranten in een systeem van gesloten grenzen niet meer kunnen terugkeren naar hun thuisland. Je geeft een niet-‘politiek correct’ argument wanneer je de tegenstander niet moreel veroordeelt omdat die andere politieke keuzes maakt.

Politieke correctheid betreft dan ook minder stellingen op zich, dan de motivatie en de argumentatie om deze te verdedigen. In die zin is een vorm van politieke correctheid ook aan de andere kant van het politieke spectrum mogelijk. Paradoxaal genoeg zelfs wanneer het verwijt van politieke correctheid valt. Dat gebeurt vaak evengoed vanuit een morele beoordeling: ‘ik durf het tenminste te zeggen, ik ben moedig, ik ben kritisch’. Hierin heeft Ignaas Devisch een punt. Dat schiet dan weinig op: de ene pose van morele superioriteit botst dan met een andere, afhankelijk van de morele waarden die voor iemand doorwegen.

Maar waarom ligt de ‘politieke correctheid’ zo openlijk onder vuur? Omdat de linkse voorstanders van een politiek-correct discours de culturele hegemonie kwijt zijn. Dat is de echte omwenteling. In Frankrijk beschrijft de linkse politicoloog Gaël Brustier dit fenomeen, en hij verwijst naar Antonio Gramsci, de marxist die door Mussolini de gevangenis in vloog. Voor Gramsci blijft geen enkele politieke dominantie lang duren, wanneer die niet gepaard gaat met een culturele dominantie: met de mogelijkheid om een universum van ideeën, symbolen en beelden te creëren waarin de bevolking zich kan herkennen. In de politieke strijd telt de culturele vraag dus evenzeer als de economische of zuiver politieke. En die culturele strijd heeft links verloren.

unknown-1Volgens Brustier heeft links niet zien aankomen dat de middenklasse bang is om te verarmen door globalisering, dat een multicultureel-gelaagde identiteit niet vanzelfsprekend tot veel democratische burgerzin leidt, dat jihadisme en fanatisme opnieuw de kop zouden opsteken. Tegelijkertijd leeft de linkse culturele hegemonie nog wel in culturele en media-instellingen volgens Brustier.

Die kloof bepaalt en vertekent het debat. In die zin heeft Maarten Boudry een argument: vaak komen relevante stemmen die de toekomst zullen bepalen te weinig aan bod. Anders gezegd, in de media worden thema’s opgevoerd vanuit de vroegere culturele hegemonie. Dan lijken de samenlevingsproblemen opgelost zodra het koloniale verleden in zwarte piet wordt erkend, zodra de slachtoffers van het boerkiniverbod hun vrijheid krijgen, zodra de ‘angst voor de ander’ verdwijnt uit het debat over migratie, of over levensbeschouwingen. Maar veel burgers halen de schouders op over wat ze als een schijnvoorstelling van reële problemen ervaren. Ze hebben andere bekommernissen: vormen van echte slavernij door mensenhandel bij illegale migratie, botsende ideeën over democratie, wanneer vertegenwoordigers van minderheden buitenlandse tirannen steunen en lokale tegenstanders bedreigen. In wezen bevatten deze onderwerpen ook linkse aandachtspunten. Maar wie over deze thema’s de verbeelding vat, heeft een discours waarnaar wordt geluisterd. En een politiek verhaal dat de volgende verkiezingen zal bepalen.”

Over politieke correctheid schreef ik vroeger een tekstje, op uitnodiging van Etienne Vermeersch.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s