‘Temptation Graailand’, column DS, 8 feb. 2018

“‘Onze Vader, die in de hemel zijt (…), breng ons niet in beproeving, maar verlos ons van het kwade.’

‘Temptation Island’ mag dan het toppunt van libertijnse vrijheid lijken, het programma spoort met de christelijke levensfilosofie: de verlossing komt voor wie aan bekoringen kan weerstaan. De duivel ziet er verlokkelijk uit, hij verschijnt als een aantrekkelijke vrouw of een Adonis. Temptation is een spel van schuld en boete, een verhaal over de zondaar die zijn vrijheid goed gebruikt of helemaal misbruikt. Maar van echte vrijheid is er geen sprake: reality-televisie manipuleert zowel de deelnemers als de kijkers.

 

De format van ‘Temptation Island’ is eenvoudig: vier koppels testen hun relatie door enkele weken apart door te brengen op een tropisch eiland. Mannen en vrouwen worden gescheiden. Ze verblijven in een luxeresort waar camera’s elke beweging, dag en nacht registeren. Ze leven er met een groepje ‘verleiders’ die hun best doen om hen tot overspel aan te zetten. De koppels mogen geen contact met elkaar opnemen, maar ze krijgen wel beelden te zien van hun partner. Iedereen feest de hele tijd en drinkt sloten alcohol. Aangezien het feestje plaats vindt in en rond het zwembad, loopt iedereen halfnaakt rond. Kortom, de hele opzet dient om mensen hun grenzen te doen overschrijden.

In de zoektocht naar kijkcijfers is televisie sterk veranderd. Televisie is geen venster meer op wereld, maar biedt een inkijk op het meest private, het meest intieme. Echte, rauwe emoties zijn veel aangrijpender dan de fictie van weleer. Zo is ‘reality-tv’ doorgebroken. Alleen gedragen mensen zich zelden spontaan op een dramatische manier. Er is een strikt georkestreerde, en gemanipuleerde enscenering nodig. Helaas kan een deelnemer onmogelijk op voorhand inschatten welke effecten zijn deelname op langere termijn zullen hebben.

De kijker wordt een voyeur, vol leedvermaak. De montages van domme en botte uitspraken helpen: de voyeur kan opgelucht vaststellen dat er veel ergere idioten rondlopen dan hijzelf. Hierbij speelt ook een sociaal verschil. De Franse socioloog Bourdieu had het er al over in zijn boekje over de televisie: mensen worden voor de camera gehaald zonder mediatraining, en gedragen zich op een onaangepaste manier. De toeschouwers – waaronder hoger opgeleide middenklassers – hekelen de vernederingen van de veelal lager opgeleide dwaze deelnemers. Leedvermaak en misprijzen voor lager opgeleiden: het is kennelijk een succesformule.

Wat hopen de kandidaten dan te winnen? Beroemd worden dankzij de televisie blijkt een belangrijke motivatie. Alsof je iemand belangwekkend wordt wanneer je op de televisie verschijnt. Maar dat is juist van deze tijd: bekendheid verkrijgen zonder persoonlijke verdiensten te moeten etaleren. Wat schaamteloosheid en ambitie volstaan. Na de recente afleveringen volgde een gesprek met psychologe Goedele Liekens. Zij vroeg aan een opvallende deelneemster en vrijgezel, Laetitia, of ze ook een monsterachtig lelijke man zou proberen te verleiden. Het zou moeilijker zijn, antwoordde Laetitia vrolijk, maar ze zou het zeker doen. Hoe meer aandacht een vrouw krijgt van de mannen, hoe vaker ze in beeld komt. Zo kan ze zichzelf beter verkopen. Laetitia’s einddoel? Een contract als model voor make-up of mode bemachtigen. In tijden van #metoo zegt een vrouw dus openlijk seks voor een job, voor beroemdheid en voor geld te willen ruilen. Ik geloof dat er een naam is voor dergelijke praktijken. De Franse zender TF1 zou voor ‘L’île de la tentation’ rond 2009 trouwens sekswerkers hebben ingehuurd, volgens journalist Christophe Nick. Het is een dunne grens.

‘Temptation Island’ is niet alleen een programma, maar een maatschappelijk fenomeen. Het wordt druk besproken op sociale media, en is ongetwijfeld gespreksonderwerp tussen de vele, vaak jonge duizenden kijkers. Wat neemt de kijker mee? Dat de mens een zondig wezen is, met moeite tot inkeer geneigd. Het is altijd fijner dit bij iemand anders vast te stellen. En dat ‘common decency’ niet boeiend genoeg is om over te berichten. Spijtig genoeg zijn zelfrespect, waardigheid en betrouwbaarheid begrippen die amper bij de tijdsgeest passen.”

Deze column verscheen op 8 februari in De Standaard.

Over televisie schreef ik nog een column – ‘Politici in “Komen Eten.”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s