“De scheidslijn tussen privé en publiek in de politiek”, DM, kernkabinet, 8 paril 2018

Knack onthulde dat Liesbeth Homans (N-VA) en Tom Meeuws (sp-a) tussen 2013 en 2015 een affaire hadden. Gewoonlijk zijn journalisten nochtans discreet over het privéleven van politici. Knack-hoofdredacteur Bert Bultinck verdedigt de publicatie: de kiezer moet dit weten om de bitse strijd tussen N-Va en Sp-a in Antwerpen te begrijpen.

De Morgen-journalist Maarten Rabaey interviewde me voor de reeks ‘het Kernkabinet‘ over deze kwestie. Mijn stelling is duidelijk: de scheidslijn tussen privé en publiek in de politiek is van levensbelang. Het is ontzettend belangrijk dat de media zich niet toespitsen op het intieme leven van politici in de berichtgeving. De Antwerpse zaak is hierop geen uitzondering.

Deden media er goed of slecht aan om de vroegere privérelatie tussen de Antwerpse politici Tom Meeuws (SP.A) en Liesbeth Homans (N-VA) te duiden?

Beeckman: “Ik denk dat het niet verstandig is om het privéleven van politici bij het politieke debat te betrekken, omdat je dan sneller verglijdt naar een opvatting van politiek die nefast is voor de democratie. Heel snel krijg je dan een selectie van politici op basis van foute criteria. Dat zie je al in het buitenland, waar dit al veel meer gebeurt. Er ontstaat dan verwarring tussen de private en politieke sfeer, of het ene wordt zelfs door het andere vervangen. Politici worden dan afgerekend op hun intieme leven, of omdat je ze sympathiek of antipathiek vindt. In de filosofie is dat een heel oud debat: moet je als politiek persoon privé en publiek dezelfde kwaliteiten én deugden hebben? Velen vinden van niet. Denk aan zachtheid. Dat kan in je privéleven een enorme deugd zijn maar in je politieke leven nefast. Wijlen Frans president François Mitterrand noemde ooit ‘onverschilligheid’ het belangrijkste attribuut in de politiek maar in een privérelatie is deze houding dan weer onaangenaam. Het is een vergissing dat het private en politieke individu dezelfde moeten zijn.”

Een privétwist wordt voor media toch relevant wanneer blijkt dat de rationele invalshoeken van ons politieke debat door emotie uit het priveleven worden gestuurd?

“Dat is natuurlijk onvermijdelijk het geval. De onderlinge privérelaties tussen politici – of ze elkaar sympathiek vinden of niet – spelen een enorme rol. Kijk maar naar wijlen Duits bondskanselier Helmut Kohl en Mitterrand. Ze konden het als mensen uitstekend met elkaar vinden, en dat versnelde de Duitse eenmaking. Recent boterde het dan weer totaal niet tussen bondskanselier Angela Merkel en de Franse ex-president François Hollande, met verlammende gevolgen voor de EU. Helaas kunnen weinig politici zich boven de private relaties stellen. Een historisch voorbeeld van een VS-president die dat wel kon was Abraham Lincoln. Hij kon zich boven de slechte persoonlijke relatie stellen die hij met sommige van zijn ministers had. Het contrast met Trump kon niet groter zijn.

“Overigens geldt hetzelfde toch ook voor de journalistiek? Sommige journalisten kunnen gedreven worden door persoonlijke, of zelfs irrationele, drijfveren. Dat hoeft toch niet te betekenen dat je de kwaliteit van hun werk daarop moet afwegen? Ook politici zijn niet altijd rationeel maar toch vind ik het geen voldoende reden om de persoonlijke sfeer bloot te leggen.”

Ook niet als dat essentieel is om de Antwerpse kiesstrijd te begrijpen?

“Er zijn voldoende andere motieven om de bitsheid achter de burgemeesterstrijd in Antwerpen te verklaren. Zo is het door de evolutie van onze staatshervorming en de Brusselse politieke schandalen voor Vlaamse politici niet meer interessant om zich in de hoofdstad te profileren. Daarom wordt ook de federale strijd op het scherpst van de snee gevoerd in Antwerpen, waar de voorzitter van de grootste partij (Bart De Wever, N-VA) burgemeester is. Het gaat er niet alleen bits aan toe tussen N-VA en SP.A, maar ook tussen CD&V en N-VA sinds Kris Peeters de Antwerpse politiek instapte. Liesbeth Homans is daartegenover in Antwerpen politiek niet relevant genoeg om haar liefdesleven erbij te betrekken.”

Hadden Homans en Meeuws zelf niet sneller ‘Et alors?’ moeten zeggen, zoals ook Mitterrand het nieuws over zijn buitenechtelijke dochter meteen afblokte?

“Behalve het feit dat hij ook journalisten liet schaduwen om zeker te zijn dat ze er niet over zijn dochter zouden publiceren, had dit nieuws voor de pers geen relevantie mogen hebben. Zijn dochter had niets te maken met zijn presidentiële kwaliteiten. Trouwens, later kwam ook aan het licht dat zijn vrouw een minnaar had die bij hen inwoonde, haar persoonlijke trainer. Je kan intieme relaties dus nooit juist inschatten, want je weet nooit voldoende om iemand echt te begrijpen. Gelukkig maar hoeven we ook niet te oordelen.”

Om filosofe Hannah Arendt te citeren: ‘Liefde wordt vals zodra ze de publieke sfeer betreedt en voor politieke doeleinden wordt ingezet’?

“Ja, Arendt had groot gelijk. Ik ben inderdaad voor een heel sterke scheiding tussen het politieke en intieme of morele privéleven. Ook veel andere filosofen pleiten daarvoor. Albert Camus zei dat, als je gevoelens van verontwaardiging politiek uitbuit, de logica compleet kan ontsporen. Pas emoties toe op je eigen leven en niet op je publieke rol. Het is fout om beide levenssferen te verwarren.”

Zou je dan kunnen stellen dat onze politici hun onderlinge relaties net te véél met de liefde vergelijken, waardoor emotie de bovenhand krijgt? Arendt wees bijvoorbeeld op de nood aan het begrip ‘philia politike’: burgerlijke of politieke vriendschap, die de afstand en bemiddeling kent die ontbreekt in de liefde.  Een tip voor alle kemphanen in de Wetstraat?

“Het is inderdaad zeer belangrijk dat politici iemand leren appreciëren die een ander standpunt inneemt. Mensen hebben nu eenmaal het recht het totaal met elkaar oneens te zijn. Sympathie of antipathie daarentegen mag niet het criterium worden want dan bepaalt een emotionele breuklijn wat je aanvaardbaar vindt of niet. In een democratie is pluraliteit daarom zo moeilijk. We vinden het vooral aangenaam om alleen gelijkgezinden te ontmoeten. We vinden vooral mensen legitiem die we ook graag hebben. Maar iemand kan ook antipathiek zijn en een valabel standpunt hebben. Daarmee moet je leren omgaan.

“Dit geldt overigens ook voor kiezers. Zij moeten de kwaliteiten van politici kennen en of ze sympathiek of antipathiek zijn in hun privéleven zou er niet toe mogen doen. Denk aan George W. Bush. Uit polls bleek dat zijn populariteit samenhing met het feit dat veel Amerikanen hem iemand vonden waarmee ze een pint wilden pakken. Maar hij was een ramp als president. Geef mij dan maar het voorbeeld van Charles De Gaulle, over wie één van zijn vrienden zei: ‘er is géén Charles, alleen maar De Gaulle’. Stel daartegenover Hollande, die geplaagd werd door zijn privéleven. Zijn ex-minnares Valérie Trierweiler schreef ‘hij is een man zonder emotie’. Dat was een succesvolle karaktermoord omdat de Franse kiezers, aangestuurd door Franse media al langere tijd privé en publiek verwarren. Hollande heeft vervolgens nog eens de fout gemaakt dat hij geliefd wilde zijn. Het resultaat was politieke verlamming. Het is dus in het belang van de burger en de democratie dat de scheidslijn tussen publiek en privé wordt behouden.”

Toch is het onvermijdelijk dat het tegendeel gebeurt en op de geschiedenis weegt?

“Dat blijkt dikwijls achteraf, ja. Zo had Edwina Mountbatten, de vrouw van de laatste Viceroy van Brits India, een relatie met de latere Indische premier Nehru wat een impact had op het verloop van de dekolonisering (de moslims verweten Nehru via Edwina de hindoes voor te trekken, wat de burgeroorlog zou hebben versneld, nvdr). Als relaties goed gaan, kan het nog meevallen. Maar als ze fout lopen, riskeer je rancune. Ik zou daarom een vermenging van publieke mandaten en privérelaties niet aanbevelen. Maar mensen blijven mensen.”

 

1 Comment

  1. Mark Behets

    Waar mensen zijn wordt gemensd, heb ik horen zeggen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s