“De eigenliefde van helikopterouders”, DS, 14 maart 0219

“Heel wat ouders cirkelen ongezond veel boven hun kinderen. Ze controleren ze, sturen ze voortdurend bij en steken veel tijd in hun prestaties. Dat doen ze veel meer dan vroegere generaties. Ze zijn ‘helikopterouders’ geworden. Dat heeft met economische redenen te maken, aldus macro-econoom Mathias Doepke (DS, 9 maart). Ongetwijfeld speelt het economische – angst voor ongelijkheid – een grote rol. Maar die enorme focus op de eigen kinderen past ook in een andere evolutie: dat burgers niet meer geloven in iets dat hen overstijgt – niet in God, een revolutionair ideaal of de eigen natie. Opoffering voor een collectief ideaal is voor de westerse mens ondenkbaar geworden, terwijl dat voor vorige generaties vanzelfsprekend was.

Toch is er nog iets waar mensen meer dan ooit in geloven, aldus de Franse filosoof Luc Ferry: de liefde, het intieme, de affectieve relaties met familie. Daarom lijken offers voor kinderen gebracht nooit een moeite te veel. Deze liefdescultus noemt Ferry in zijn boek ‘La révolution de l’amour’ het tweede humanisme. Het eerste humanisme, van de Renaissance en de Verlichting, stelde de mens centraal; maar die mens was nog deel van een geschiedenis, van een collectief verhaal. Een geslaagd leven was een leven dat de gemeenschap, de mensheid ten goede kwam. Zo’n transcendent perspectief is verdwenen, en daarmee ook de loyaliteit aan andere groepen of doelen. Het nieuwe humanisme combineert haar liefde met individuele vrijheid. Om zijn kinderen de beste opleiding te geven, bijvoorbeeld, stuurt de progressieve denker hen desnoods naar een selecte elite-school, hoewel dat botst met zijn overtuigingen; de nationalistische politicus, de top-brexiteer, zorgt voor zijn familie door in het buitenland zijn geld te beleggen. Intieme, familiale banden zijn het enige heilige, waarvoor mensen nog hun leven veil hebben. Ferry veroordeelt dit niet. Integendeel, het stemt hem optimistisch. Hij hoopt dat de liefde voor de kinderen ook affectie voor kleinkinderen en nakomelingen wordt en dat die liefde haar weg vindt naar een dieper ecologisch bewustzijn. Zo ontstaat er dan toch een nieuwe transcendentie, een perspectief voorbij het eigen bestaan. Ferry’s hoop resoneert met de scherpe observatie van Greta Thunberg: de jonge klimaatactiviste stelt dat hedendaagse ouders doen alsof ze ontzettend van hun kinderen houden. Ondertussen bekommeren ze zich te weinig om hun toekomst wanneer ze de effecten van klimaatopwerking negeren.

Deze paradox valt te rijmen: de liefde staat wel centraal, maar er is (nog) geen collectief perspectief. Kinderen zijn vandaag de dag al te zeer de graadmeter voor het leven van de ouders. Kinderen worden als fragiele wezens behandeld, die tegen elk onheil moeten worden beschermd. Alsof ouders elke pijn zouden kunnen vermijden. Anderzijds moet het kind excellent presteren, dan lijken de ouders zelf geslaagd. Vanaf de kleuterklas worden hun prestaties nauwkeurig bijgehouden; ze worden bijgeschoold indien nodig. Misschien werpt dit een licht op de vraag waarom sommige ouders zo fel reageren op negatieve feedback van leerkrachten. Maar die ouders zouden leerkrachten beter steunen, en het kind leren dat een mindere prestatie bij het leven hoort. Autoriteit bijbrengen is geen teken van een gebrek aan affectie, integendeel. Voor die topprestaties zoeken ouders ook raad bij experts om hen, zoals topsporters, naar de hoogste verdienste te begeleiden. Van kinderen loslaten of autonomie geven, is weinig sprake. Die heilige, al te blinde, liefde kan dus behoorlijk dwingend worden.

Greta heeft geen ongelijk: de over-beschermende aandacht is geen ware genegenheid, maar eigenliefde en angst. In de verticale liefde voor de eigen kroost ligt er vandaag al te weinig zorg voor de nakomelingen om Ferry gelijk te geven. In deze geïndividualiseerde samenleving gaat Ferry’s geïdealiseerde verticale liefde voor de eigen kroost ook weinig gepaard met een ‘horizontale liefde’ voor andermans kinderen; aan naijver en ongezonde concurrentie is er geen gebrek. De revolutie van de liefde is dus geen eenduidig verhaal.”

Deze column verscheen in De Standaard op donderdag 14 maart 2019.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s