In de Afspraak, vijf jaar na de aanslag op ‘Charlie Hebdo’, 7 januari 2020

Op dinsdag 7 januari was ik te gast in De Afspraak op Canvas bij Bart Schols. Samen met Kamagurka, Nilufar Ashtari (over Iran) en Otto-Jan Ham (over zijn nieuwe programma).

We hadden het over de aanslag op Charlie Hebdo, vijf jaar geleden: journalisten, cartoonisten werden vermoord door twee radicale moslims.

Heeft dat de vrijheid van mening veranderd?

Dit thema bespreek ik al uitvoerig in mijn boek ‘Macht en Onmacht. Een verkenning van de hedendaagse aanslag op de Verlichting’ (2015). Het boek begint met de aanslag op Charlie Hebdo.

 

 

1 Comment

  1. Bart Haers

    Zeven januari, de aanslag op Charlie Hebdo, het staat me nog voor de geest dat het een vreemde ervaring was. Maar goed, mensen sterven omdat ze tekeningen maakten en verhalen vertelden, die schuurden en bij velen ongenoegen wekten. Ze schrokken er ook niet voor terug om te provoceren. Dat is allemaal bekend. Het was het boek van Philippe Lançon, “Le Lambeau” dat de lezer in mij terzijde deed stappen.

    Hij was lid van de redactie van Charlie Hebdo, maar niet de hoofdfiguur, maar toen hij wakker werd, vernam hij dat zijn gelaat aan hort was geschoten en hij kon maar wensen dat de chirurgen en andere professionelen hem zouden kunnen oplappen. Dat lezen deed me wel weer nadenken over de claim dat vrijheid van meningsuiting – een principe dat we huldigen – ook tot volkomen straffeloosheid kan leiden, of vijanden op gedachten kan brengen.

    Nu is geweld niet het beste antwoord op een belediging. Aan de andere kant, een woord, zin kan de emoties hoog doen oplaaien en al houdt de spreker het bij een vrijblijvend lanoniek ontkennen, de geadresseerde kan naar eigen inzicht niet anders dan een weerwoord geven; ook de overheid of een of andere groep, een religieuze kring kan zich aangesproken voelen.

    Nog eens, het vrije woord moet beschermd en toch moeten we ons vragen stellen over de gedachte dat men daarom alles en om het even wat kan zeggen. Bovendien moet men, als “buitenstaander”, “publiek” ook peilen naar de motivatie en wat het betekent, kortom, een kritische attitude is aangewezen. Of men met grote woorden moet reageren op een stelling die men niet kan onderschrijven.

    Michel Foucault bracht in zijn laatste college(reeks) de vraag te berde wat dat het betekent de waarheid te spreken, wat in het debat over Vrije Meningsuiting doorgaans impliciet aan de orde is, omdat we ervan uitgaan dat wie zich kritisch uitlaat of de goegemeente schokken wil, wel degelijk de waarheid spreekt. Alleen is het dan de vraag, als iemand een maatschappelijke kwestie aanraakt, ook moet weten dat het kan pijn kan doen, zoals Foucault stelde. Aan de andere kant, onze constitutie zegt dat we de garantie dat we vrank en vrij mogen spreken zonder vervolging te hoeven vrezen. Dat wordt doorgaans nageleefd, al heeft de censuur in Frankrijk toch tot rond 1969 de nodige invloed uitgeoefend. Ook was de aanslag op Charlie Hebdo een zaak van strijders, die niet namens de overheid optraden, maar op grond van religieuze aansporingen. Het is in die optiek dat men moet weten dat men soms op gevaar van eigen leven moet spreken, de waarheid spreken en dat vraagt moet.

    Het is dus niet zo dat men de vrijheid van meningsuiting ziet afbrokkelen van overheidswege, de druk komt van andere groepen. Intussen verdrinken we in het fake news, maar men kan doorgaans wel gauw vaststellen dat een bewering moeilijk de toets der kritiek kan doorstaan. Net de verspreiders van fake news doen vaak beroep op hun recht op vrije meningsuiting en dat zelfs een leugen zinvol kan zijn. Het postmodernisme dient populisten blijkbaar en zorgt ervoor dat burgers, toeschouwers inderdaad niet altijd meer bereid zijn dergelijke uitspraken te onderzoeken.

    Censuur, vooral autocensuur is inderdaad een opmerkelijk probleem, want we dachten toch er gevrijwaard van te zijn, maar de noodzaak doet zich voor, al is de bron, de aanjager niet de overheid, wel andere burgers, groepen in binnen- en buitenland.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s