“Wat als coronavirus een blijvertje blijkt?” interview Trouw

Voor het ‘Filosofisch Elftal’ in Trouw interviewde Alexandra van Ditmars me, samen met Bas Haring. Dit verscheen in Trouw op donderdag 9 december 2021.

Wat als het coronavirus een blijvertje blijkt?

Het Filosofisch Elftal geeft gehoor aan de oproep om na te denken hoe het coronavirus ons leven op de lange termijn beïnvloedt. ‘We moeten leren op een andere manier tegenover de natuur te staan en in te zien dat onvoorspelbaarheid bij het leven hoort.’Alexandra van Ditmars 9 december 2021

De regering moet een nationale denktank opzetten die nadenkt over hoe om te gaan met het coronavirus op de lange termijn, zei Femke Halsema afgelopen weekend in Buitenhof. De Amsterdamse burgemeester denkt daarbij niet alleen aan voorstellen die betrekking hebben op de zorg, maar ook op de economische en sociale gevolgen. Voorstellen formuleren voor de komende een à twee jaar kan de bevolking volgens haar ‘het noodzakelijke perspectief geven’, omdat ze dan weet dat ‘we verder nadenken over hoe het leven fijner en van betere kwaliteit wordt, ongeacht covid’. Het Filosofisch Elftal buigt zich alvast over deze vraag. Wat is er nodig om als burgers een goed leven te leiden in een land met corona, ongeacht de besmettingscijfers?

“Een van de dingen die je kunt doen is meer inzetten op preventie in de gezondheidszorg”, zegt filosoof en columnist Tinneke Beeckman. “Mensen met onderliggende aandoeningen belanden door corona in het ziekenhuis, maar vaak ook mensen met bijvoorbeeld overgewicht. Aan het begin van de pandemie werd nog wel gezegd dat het van belang is dat we bewegen, gezond eten, een vast ritme aanhouden. Maar daar hoor je nu bijna niemand meer over, terwijl een gezonde levensstijl ervoor zorgt dat je het virus fysiek beter aankunt en ook bevorderend werkt voor de mentale gezondheid. Bovendien is het een advies dat de farmaceutische industrie niet dient. Onder anderen antivaxxers wantrouwen die kapitalistische industrie, en daardoor ook de huidige maatregelen. Door op iets te wijzen wat voor iedereen beter is en losstaat van de farmaceutische wereld creëer je de gelegenheid om als overheid de band met de burger te herstellen.”

Het is verstandig om op een andere manier te gaan leven

“Inzetten op vaccinatie is ook een vorm van preventie”, reageert Bas Haring, filosoof en bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit Leiden. “En daar hoor je juist heel veel over. Maar naast het denken op kortere termijn dat zich richt op hoe de cijfers ervoor staan en of we modellen als 2G moeten invoeren is er inderdaad ook een langetermijnvisie nodig. In literatuur en film zien we vaak het belang van een wijs iemand die niet meegaat in de waan van de dag en zaken vanuit een breder perspectief overdenkt. Denk aan Merlijn bij King Arthur, Yoda in Star Wars of Gandalf in Lord of the Rings. Een denktank kan een soortgelijke rol vervullen. Het is verstandig om op een andere manier te gaan leven in de komende jaren. Neem onze omgang met dieren. We weten dat covid-19 een zoönose is, een infectieziekte die van dier op mens kan overgaan. Toch houden we nog steeds vaak veel dieren op elkaar en wonen we er ook nog eens vlakbij, bijvoorbeeld in Brabant. Ook is het misschien tijd om ons begrip van solidariteit te verbreden. Het zou goed kunnen dat de omikronvariant een gevolg is van dat er in Zuid-Afrika weinig is gevaccineerd. Bij de inkoop van vaccins dachten westerse landen vooral aan hun eigen bevolking en niet aan andere landen. Nu merken we: de manier waarop wij nadenken over solidariteit is te beperkt, en we hebben ook nog eens onszelf daarmee.”blob:https://tinnekebeeckman.wordpress.com/7ae68450-c4cf-46cc-8095-4fdca6faff34https://acdn.adnxs.com/dmp/async_usersync.html

Beeckman: “We hebben te maken met een onzichtbaar monster. Doorgaans overheersen we de natuur zo dat we er niet meer aan gewend zijn als dat niet lukt. Er gaat veel aandacht uit naar het herwinnen van de controle: het virus moet verslagen worden, daarvoor moeten wij ons focussen op wetenschap en techniek, en dan zullen we als heer en meester uit de strijd komen. We moeten leren om op een andere manier tegenover de natuur te staan en in te zien dat onvoorspelbaarheid bij het leven hoort. Het is fantastisch dat we vaccins kunnen ontwikkelen, maar die geven geen volledige controle: ze kunnen bijvoorbeeld niet bestand zijn tegen nieuwe varianten. Machiavelli, een Italiaanse filosoof uit de vijftiende eeuw, wees erop dat het lot nooit helemaal te beheersen valt, maar deels wel in goede banen te leiden valt. Je moet zoveel mogelijk proberen te doen, maar ook aanvaarden dat er dingen gebeuren die je niet kunt beheersen en daar zonder berouw – en zonder anderen de schuld te geven – tegenover staan. Dat laatste punt is ook van belang met betrekking tot corona, want we wijzen graag beschuldigend naar ongevaccineerden, de overheid of andere landen.”

Het botst met ons idee dat we de vrijheid hebben precies te leven zoals we willen

Haring: “Dankzij wetenschappelijke kennis is de wereld wel voorspelbaarder geworden. De situatie had er heel anders uitgezien als we niet binnen een jaar een vaccin hadden ontwikkeld. Maar acceptatie van het feit dat dingen ons nu ook eenmaal overkomen is inderdaad van belang, en dat is lastig in deze maatschappij waarin sprake is van een drang naar controle en perfectie. Het botst ook met ons idee dat we de vrijheid hebben om ons leven precies te leven zoals we willen – dat blijkt nu toch wat anders te liggen.”

Beeckman: “We mogen ons ook anders verhouden tot vrijheid en burgerschap. Vrijheid draait niet alleen om het individuele verlangen om te doen wat je wil, waarbij je denkt: als ik iets wil, wie heeft dan de legitimiteit om mij daarin te belemmeren? Deze negatieve vrijheid is nu wel dominant. Toen het onverwachte zich aandiende – in de vorm van een pandemie – werd een appel gedaan op een soort burgerschap dat niet meer duidelijk besproken wordt: dat je als burger dingen moet doen die haaks staan op wat jij individueel wilt, bijvoorbeeld geen feestjes geven. Dat wordt nu gezien als onvrijheid. Terwijl je vanuit Machiavelli ook kunt denken aan het republikeinse burgerschap, waarbij je vrij bent dankzij het feit dat je lid bent van een gemeenschap, waarin zaken als onderwijs en gezondheidszorg jouw leven juist mogelijk maken.”

1 Comment

  1. Gi

    Voor een deel akkoord met Mevr. Beeckman maar is het nu juist niet die vooruitgang, wetenschap en techniek dat het het virus blootgelegd heeft? De Spaanse Griep zou mede ontstaan zijn door de onhygiënische toestanden op de slagvelden van WOI en waar is WO an sich het rechtsteekse gevolg van? Economie moet mens, wereld en natuur dienen, niet ongekeerd! Waar zijn de windmolens tussen De Panne en Duinkerke op de Noordzee? Ik zie ze niet, misschien kijk ik er naast maar ik zie ze totaal niet, dat is dan omkoperij. W hebben Chernobyl gehad en Fukushima, Godzilla en blijvende mutaties in het DNA van het leven rondom Chernobyl. (Tien)duizenden jaren kost het om het chemisch radiactief afval van kerncentrales af te breken. Ze steken het in gepantserd glas onder de grond maar WOII is nog geen 100 jaar geleden, WOI iets meer dan honderd jaar.. Wat als er opnieuw een oorlog uitbreekt en zojuist met die modene wapens, die vooruitgang in wetenschap en technologie komt er een rekenfout of even een tekort aan voortschrijdend inzicht en er valt een bom op de infrastructuur van dat chemisch-radioctief afvalveld? Ondertussen blijven we het Amazoneregenwoud maar wegkappen en idem in Kalimantan (Borneo) om er bomen voor palmolie te telen. Goed voor de gezondheid die palmolie, althans goed voor het geld en de tewerkstelling. Het is nu juist door aan die ongerepte natuur te raken dat het Corona-virus van een vleermuis — waarschijnlijk met nog een tussenstap — tot bij de mens geraakt is. Wil je minder vervuiling, minder opwarming van de aarde, minder virussen en minder oorlog, lees dan De Pest van Albert Camus, stop met de werklozen te stigmatizeren, laat de mensen vanaf 50 op pensioen en laat de nieuwe jeugd een nieuwe wereld bouwen met minder vervuiling en blinde groei van economie. Een met minder hebzucht, minder polarisatie maar voor vooral met meer GERICHT en BETER OVERDACHT gebruikt makende van die wetenschap en de technologie! Op nog geen 200 jaar tijd is de wereld half om zeep geholpen geweest, wat kan het mij schelen zegt menigeen dan op het einde, ik ben arm en de economie dient enkel maar mijn buurman die een Audi, een BMW, een riant salaris en 2 huizen bezit. Dan mag wereld vergaan zo gaat de eerste klas mee ten onder met de Titanic en niet alleen de derde klas. Dan mag het oorlog worden of mogen er nog meer mutataties en virussen komen, want die zogezegde “beterschap” wat dat woord ook mag betekenen, dat dient toch enkel maar de geprivilegieerden, de gegoeden, de rijken, de hooggeschoolden, adel en de kinderen van “betere” komaf. Heb je dan nog schrik om in de zee te verdrinken of van onmenselijke nazi-bevelen te moeten uitvoeren? Het antwoord ligt bij jullie zelven, de anderen zijn altijd de hel. Ondertussen hoor ik de muziek van Jacques Offenbach en Johann Strauss jr. via KLARA uit de luidsprekers van mijn kleine radio komen en het leven gaat voort, even nog.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s