Recensie ‘Macht en Onmacht’ door Th. Feijen, Nexus Instituut

 

UnknownDeze bespreking van ‘Macht en Onmacht. Een verkenning van de aanslag op de Verlichting’ verscheen op de ‘leestafel’ van het Nexus Instituut. Thomas Feijen is historicus.

“Enkele dagen na de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo gingen vier miljoen Fransen de staat op. Tegen het geweld, voor de Republiek en haar liberté, fraternité en égalité. Sommigen noemden het een ‘hoogdag voor de democratie’, anderen vonden de manifestaties juist respectloos en islamofoob. Op het moment van schrijven is het nog de vraag hoe men zal reageren op de recente aanslagen in Parijs. Voor filosofe Tinneke Beeckman was de aanslag op Charlie Hebdo in ieder geval aanleiding om de noodklok te luiden en de Verlichtingswaarden te verdedigen.

In haar vorige boek, Door Spinoza’s lens, liet Beeckman zien hoe relevant de ideeën van Spinoza nog zijn. Spinoza was de grote voorloper van de Verlichting en in haar nieuwe boek Macht en onmacht stelt Beeckman dat de Verlichtingswaarden inmiddels zwaar onder druk staan. Het streven naar waarheid, gelijkheid en redelijkheid is verloederd, en in de politiek en moraal is de menselijke maat aan het verdwijnen.

Continue Reading ›

Op VPRO-Radio, vlak na aanslagen Parijs, over het boek ‘Macht en Onmacht’

imagesDit interview op de VPRO-radio staat op de VPRO-website. “Het boek kwam al een maand geleden uit, maar is na de terreur in Parijs helaas weer vreselijk actueel: ‘Macht en onmachtMacht en onmacht’ van de Vlaamse filosofe Tinneke Beeckman. Daarin onderzoekt ze de machteloosheid na de aanslag op de redactie van ‘Charlie Hebdo’. Onze nachtcorrespondent Floortje Smit belde met de filosofe, die stelt dat we te negatief zijn over onze eigen idealen en zo geen eenheid vormen tegenover terreurorganisaties als IS.”

 

‘Helder rollenpatroon’, Column DS, 16 nov 2015

Unknown 08.33.05“Opnieuw vinden in Parijs monsterlijke terreuraanslagen door moslimfundamentalisten plaats. Opnieuw lezen we emotionele getuigenissen in de krant, zien we gruwelijke beelden op televisie, horen we onvoorstelbaar wrede verhalen op internet. Hopelijk volgt er na de hype een grondige analyse. Dat was na de aanslag op Charlie Hebdo-redactie in januari niet het geval.

Volgens de Franse filosoof Marcel Gauchet komt dit omdat we niet meer begrijpen dat mensen uit religieuze motieven hun leven willen opofferen. Commentatoren herleiden zulke daden tot vermeende sociaal-economische oorzaken, omdat we in het Westen zelf een beter leven willen organiseren, zonder idee over een hiernamaals. Daarom houden heel wat mensen vol dat de aanslagen niets met de islam of met godsdienst te maken hebben, maar met kansarme jongeren, slachtoffers van uitsluiting. Deze sociaaleconomische verklaring slaat het debat echter dood. Bovenal klopt ze niet: veel armen radicaliseren niet, en veel geradicaliseerde jongeren hadden wel degelijk een job of een opleiding. Continue Reading ›

Recensie van ‘Macht en Onmacht’ in ‘Trouw’, 21 oktober

UnknownDeze recensie verscheen in Trouw op 21 oktober 2015

“Achter nietszeggende titel gaat urgente analyse schuil van Charlie Hebdo-debat”

door SEBASTIEN VALKENBERG, in Trouw
boekrecensie Filosofie

image005Tinneke Beeckman: Macht en onmacht De Bezige Bij, Amsterdam. 248 blz,
19,90

De schrijfster
Een doctoraat in de moraalwetenschappen, meerdere postdoctorale
studiebeurzen, summer schools aan de London School of Economics. Het
lijkt vanzelfsprekend dat zo’n traject leidt tot een deftige positie
aan een universiteit. Zo niet voor filosofe Tinneke Beeckman. Zij
werkt freelance en dat is te merken. Bij haar geen filosofie voor een
handvol vakgenoten, maar urgente analyses die ons allemaal aangaan.
Dat geldt voor haar nieuwste boek meer dan ooit. Dit heet ‘Macht en
onmacht’ en heeft ‘Charlie Hebdo’ als aanleiding.
Haar ambitie

‘Ik neem de debatten na de moordpartij […] als aanknopingspunt voor
een filosofische reflectie over deze tijd’, aldus Beeckman in haar
inleiding. De Amerikanen hebben 9/11, Europeanen 7/1 – de datum
waarop een groot deel van de Charlie Hebdo-redactie werd uitgemoord.
De discussie die vervolgens losbarstte zegt veel over onze
maatschappij. Hoe komt het dat journalisten niet over islamisme
kunnen schrijven? Vanwaar de populariteit van complottheorieen om de
aanslag te verklaren? Waarom is kritiek leveren zo ingewikkeld
geworden? Het zijn filosofische vraagstukken van formaat en Beeckman
komt met originele antwoorden.
Het resultaat
Een prikkelende ideeëngeschiedenis die de balans opmaakt van veertig
jaar postmodernisme. Ook andere denkers komen aan bod
(Nietszche, Heidegger), maar dan vooral als voorloper van deze
filosofische stroming. Een illusie om te denken datje ware uitspraken
kunt doen, is ons ingeprent, uitspraken zijn niet meer dan de
uitdrukking van iemands maatschappelijke positie. Deze denktrant
wreekt zich op verschillende manieren, onder meer door een overmatige
aandacht voor economische verhoudingen. Waarom pleegden de broers
Kouachi hun daad? Zelf beriepen ze zich op de islam. Alleen kunnen
wij ons nog nauwelijks voorstellen dat ze handelden uit religieuze
motieven. Godsdienst heet immers een Groot Verhaal en hiervan had het
postmodernisme juist het einde afgekondigd. Blijft over het
sociaaleconomische motief als verklaringsmodel. Er moet sprake zijn
geweest van achterstelling (hoewel Beeckman laat zien dat jihadisten
juist vaak tot de middenklasse behoren).

De mooiste zin

“De aanslagen op Chalie Hebdo zijn politieke moorden, maar de
slachtoffers zijn geen staatsmannen.” Een mooie paradox formuleert
Beeckman hier. Politieke moorden zijn zo oud als de politiek zelf en
ter illustratie noemt ze Julius Caesar, Abraham Lincoln, John F.
Kennedy. Hoewel geen politici, horen de journalisten en cartoonisten
dus ook in dit rijtje thuis. De aanslagen zijn meer dan een uiting
van boosheid of een manier om de profeet te wreken. Ze hadden als
doel ‘om de toekomst van een samenleving te veranderen’, in een oord
waarin de vrije mening ondergeschikt is aan andermans gevoeligheden.
Reden om het boek niet te lezen
Die is er eigenlijk niet. Maar de kans is aanwezig dat mensen het
niet lezen. Dat komt door de titel. ‘Macht en onmacht’. Echt een
lekker lokkertje is dit niet. Daarvoor is de titelkeus te generiek.
Zo had een kloeke sociologische verhandeling uit de jaren zeventig
ook kunnen heten. De auteur had zichzelf een plezier gedaan met een
pakkender titel, die vermoedelijk meer lezers had getrokken. Maar een
kniesoor die hierop let.
Reden om het wel te lezen
Nog even en de aanslagen zijn alweer een jaar geleden. Maar dat wil
niet zeggen dat het boek van Beeckman reageert op gebeurtenissen van
gisteren. Een paar weken terug werden we geconfronteerd met
kindbruiden. Hoe treed je dit fenomeen tegemoet? Met een postmoderne
weigering om over andermans cultuur te oordelen, zoals op de
Vara-blog Joop.nl gebeurde (‘Natuurlijk worden (die meisjes, SV)
weieens slecht behandeld en seksueel vernederd, maar dat kan elke
vrouw overkomen’)? Of met een krachtige afwijzing, omdat
kindhuwelijken in strijd zijn met zo ongeveer alle wetten en
verdragen die we getekend hebben? De thema’s die Beeckman aansnijdt,
zijn blijvend actueel – en eigenlijk winnen ze alleen maar aan
urgentie door de migratiestromen die het laatste halfjaar pas echt op
gang is gekomen.”

Interview op OBA Radio in Amsterdam, 7 oktober 2015

CQupIDzWEAAsUM3Op woensdagavond, tussen 19.00 uur, schoof ik mee aan tafel bij Theodor Holman van  voor een fijn gesprek over het nieuwe boek, ‘Macht en Onmacht. Een Verkenning van de Aanslag op de Verlichting’ (De Bezige Bij, 2015).

De uitzending op OBA Live kan je downloaden als podcast of via uitzending gemist.

Wat kan je afleiden uit de reacties op de aanslag op Charlie Hebdo, in welke zin hebben we Verlichtingsidealen verlaten? wat betekenen moed en waarachtigheid vandaag? Welk verband is er tussen politiek en moraal?

In de uitzending komen daarna nog Nausicaa Marbe over ‘Marokkannen in de Marge’ aan bod, een boek van Hans Werdmölder, en Stephan Sanders over ‘Man in Polyester Suit’, de foto van Mapplethorne.

‘Macht en Onmacht’ – Boekvoorstellingen in Gent en Antwerpen

image005

Begin oktober verschijnt mijn nieuw boek ‘Macht en Onmacht. Een Verkenning van de Hedendaagse Aanslag op de Verlichting’.

Er zijn twee boekvoorstellingen gepland in Vlaanderen, één in Gent, een andere in Antwerpen.

UnknownOp vrijdag 9 oktober begint om 20.00 uur een voorstelling in het Liberaal Archief te Gent (Kramersplein, 9, 9000 Gent). Etienne Vermeersch geeft een lezing, daarna ga ik in gesprek met Dirk Verhofstadt. Iedereen is welkom!

Deze boek voorstelling is tevens de vooropening van het festival ‘Het Betere Boek‘, dat op zaterdag om 12.00 uur begint, met lezingen, interviews en gesprekken. ’s Avonds wordt de Bronzen Uil uitgedeeld.
En op zondag 11 oktober om 11.00 uur is er een presentatie in het Antwerpse filosofiehuis ‘Het Zoekend Hert‘, Koninklijke Laan 43, 2600 Berchem. Filosoof Herbert De Vriese geeft een korte lezing, en daarna ga ik met hem in gesprek over het boek. We sluiten af met een receptie. Welkom!