Studiedag over de Liefde, UZ Leuven

UnknownOp vrijdag 22 april werd voor een tweede maal een studiedag aan het UZ Leuven georganiseerd ter gelegenheid van Lieven Migerodes boek, ‘Ik zie u graag’ (de eerste maal was in oktober 2015). Tegen elk pessimisme in, gelooft Migerode in het belang van de liefde. Elk jaar trouwen heel wat mensen, maar scheiden er ook veel. Toch vertellen deze statistieken weinig over de liefde, aldus Migerode, omdat het over andere groepen mensen gaat. Mensen scheiden misschien omdat ze niet in een liefdeloze relatie willen blijven.

‘Wat met de Liefde?’ was het thema, Alfons Vansteenwegen modereerde.

Dirk De Wachter begon in zijn eigen onnavolgbare stijl met een filosofisch geïnspireerde toespraak over Levinas en de liefde. Lucia De Haene vertelde vanuit haar gezinstherapeutische praktijk over de impact van gedwongen migratie op families. Geertje Walravens behandelde relatieproblemen door ontrouw, en Peter Rober belichtte zijn ervaringen als therapeut. Hij verwees in zijn presentatie zowel naar Zizek en Derrida als naar Bukowski.

9789401425452Lieven Migerode vertelde empathisch en onderbouwd over het belang van de liefde, en over zijn praktijk als relatietherapeut.

En ik had het over ‘Liefde en geluk’ in het werk van Spinoza. Mijn presentatie was een poging om twee zinnen te verhelderen uit ‘Door Spinoza’s Lens’:

“Spinoza wil daarentegen ‘eeuwig en gestadig hoogste blijheid’ (‘summa laetitia’) genieten, en ziet zich daarom genoodzaakt het streven naar rijkdom, eer en lust te laten varen. Heel ons geluk of ongeluk ligt in de geaardheid van het voorwerp waaraan wij onze liefde hechten.”

Tussendoor zong Hannelore Bedert. Ze bracht elke keer opnieuw een moment van rust en schoonheid tijdens een erg inspirerende en intellectueel boeiende dag.

Nieuw Boek verschijnt in oktober 2015

image005Op 8 oktober 2015 verschijnt mijn nieuwe boek!

“Parijs, 7 januari 2015. Twee geradicaliseerde moslims dringen het redactiegebouw van Charlie Hebdo binnen en schieten tien redactieleden neer. Frankrijk en de wereld reageren geschokt. De aanslag en de reacties daarop doen niet alleen vragen rijzen over vrijheid van meningsuiting en godsdienstkritiek, ze getuigen ook van een algemene radeloosheid over politieke ideeën die de samenleving vorm moeten geven.

In Macht en onmacht verkent Tinneke Beeckman de oorzaken van deze maatschappelijke vertwijfeling. Op erudiete wijze beschrijft ze hoe de commotie rond de aanslag in Parijs aantoont dat verlichtingsidealen als het streven naar waarheid en gelijkheid definitief in onbruik zijn geraakt. In de plaats daarvan overheerst een ambigu postmodern denken, dat voortdurend verwarring schept en waarheidsaanspraken onmogelijk maakt. Ontsporingen als sinister fundamentalisme en hardnekkig neoliberalisme zijn daarvan het gevolg. Aan de hand van historische en actuele denkers legt Beeckman de gevoeligheden van de hedendaagse democratie bloot en toont ze waar er mogelijkheden zijn van herstel.

Tinneke Beeckman (1976) is filosoof en columnist bij De Standaard. Eerder publiceerde ze Door Spinoza’s lens, dat werd bekroond met de Liberales-prijs.

Over Door Spinoza’s Lens:
‘Beeckman maakt haar pretentie waar: door Spinoza’s lens bekeken begrijp je meer van zijn wereld én van de onze.’ – Trouw, Peter Henk Steenhuis.

Paperback | ca. 288 pag. | ca. € 19,99 | ISBN 978 90 8542 609 7 | Ook als e-book verkrijgbaar

Voor meer informatie, en/of het aanvragen van een interview, drukproef en/of recensie-exemplaar kunt u contact opnemen met Uitgeverij De Bezige Bij, Alice Wubbels, T (020) 305 9205 of E a.wubbels@debezigebij.nl voor Nederland, of met Chris Boudewijns voor Vlaanderen Chris Boudewijns, T 0032 3 28 57 257 of chris.boudewijns@wpg.be. “

Interview ‘Filosofie Magazine’ voor ‘Life Check’

Unknown-2Voor Filosofie Magazine (Bram Zijlstra) gaf ik een interview over onze relatie tot ‘de Ander’ . In de reeks ‘Life Check’ gaf ik vorige dinsdagavond een lezing in Amsterdam. De reeks is onder leiding van ‘Denker des Vaderlands’ Marli Huijer, die de eerste lezing verzorgde over het ‘zelf’. De laatste lezing wordt gegeven door Kader Abdolah, over de gemeenschap, volgende week dinsdag op 26 mei in de Vondelkerk te Amsterdam.

Tinneke Beeckman: ‘We begrijpen de ander niet meer’

Schermafbeelding 2015-05-20 om 21.18.52Volgens Tinneke Beeckman hebben de aanslagen bij Charlie Hebdo ons geleerd dat we ons niet meer kunnen indenken in mensen die heel anders denken dan wijzelf. Hoe gaan wij om met anderen? Hoe leren we van ze? Deze en andere vragen komen aan bod in ‘Life check’, een exclusieve lezingenreeks van Filosofie Magazine onder leiding van Denker des Vaderlands Marli Huijer. Naast Beeckman (19 mei) spreekt ook Kader Abdolah (26 mei).

Hoe kunnen we van anderen leren? Continue Reading ›

Leerlingen aan de slag met Spinoza: hoe kan je de actualiteit bekijken?

de Salons in Sint-Niklaas

de Salons in Sint-Niklaas

Deze ochtend heb ik meegewerkt aan een geweldig fijn project: leerlingen van het vijfde middelbaar hebben ‘Door Spinoza’s lens‘ toegepast op de actualiteit.

Eerst gaf ik vroeg in de ochtend een powerpoint-presentatie over Spinoza’s filosofische begrippen – zoals democratie, vrijheid, rede –  aangevuld met enkele voorbeelden van de actualiteit: hoe verandert de filosofie van Spinoza je lectuur van de krant?

Daarna waren de leerlingen aan de beurt. In groepjes van vijf kregen ze deze opdrachten:

– een artikel uit de krant herschrijven vanuit Spinoza’s denken

– een fragment uit het televisie-journaal opnieuw brengen met enkele van Spinoza’s begrippen

– een foto nemen die een stelling uit de Ethica illustreert (ze kregen de stelling van de leerkracht). Bijvoorbeeld: “Liefde en begeerte kunnen excessief zijn (E, IV, stelling 44)”. In het prachtige pand hingen schilderijen, maar de leerlingen mochten ook de straat op om beelden te zoeken.

De resultaten waren heel boeiend: het ene groepje besprak de rol van passies in de media rond de verkiezingen in Engeland, het andere groepje wat vrij meningsuiting betekent wanneer een man wordt aangeklaagd omdat hij in Nederland ‘Fuck de koning roept’, en een derde groepje berichtte over hoe we omgaan met onze verlangens naar aanleiding van de koopwoede bij de opening van een supermarktketen. Nog andere beschreven een artikel over een passionele moord, of een veroordeling voor het dragen van nagellak in Saudi-Arabië of de rellen in de Verenigde Staten naar aanleiding van de moord op Freddie Gray.

Spinoza12Het is heel knap hoe de leerlingen niet alleen ideeën in teksten ontdekken, maar ook met andere media leren omgaan: hoe spreek je voor de camera? Hoe maak je foto’s die een filosofisch idee uitdrukken? De leerkracht, Bas, had de leerlingen al goed voorbereid: ze hadden al een overzicht gekregen van enkele thema’s uit ‘Door Spinoza’s Lens’, en ze kregen duidelijke instructies en informatie voor de opdracht.

Als auteur vind ik het altijd fijn wanneer je boek wordt gelezen. Wanner jongeren dan aan de slag gaan om te ontdekken hoe Spinoza’s denken perspectieven opent om de dagelijkse realiteit te bekijken, dan geeft dat nog veel meer voldoening.

“Spinoza’s Politieke Filosofie” – Lezing in Eindhoven

Gisteren gaf ik een lezing over Spinoza’s politieke filosofie voor de Wijsgerige Kring in Eindhoven – een fijne ervaring, met een talrijk en aandachtig publiek. Nadien kreeg ik de vraag naar de tekst van de lezing.

In mijn boek ‘Door Spinoza’s Lens‘ werk ik de aangehaalde thema’s veel uitvoeriger uit – Spinoza’s naturalisme, zijn bewondering voor Machiavelli, zijn affiniteit met Hobbes (en de verschillen), zijn radicale verschillen met Thomas van Aquino’s scholastische denken.

Ook op deze blog staan enkele kortere teksten over Spinoza:

Enkele regels voor het goede leven. 

Een column in de krant De Standaard over de wijsheid van Spinoza ook in politieke zin.

En over wat kritisch denken denken betekent, en hoe je de actualiteit kan begrijpen.

 

En over Machiavelli:

Een column over Machiavelli’s fantastische politieke inzichten.

Spinoza over het goede leven… Enkele leefregels

Welke praktische levenslessen volgen uit Spinoza’s filosofie? Ik besprak er enkele tijdens een ‘Sunday Service‘ georganiseerd door Villanella. Op de laatste zondag van de maand (alvast tot eind juni 2015) organiseert Villenella een gemeenschapsdienst, die begint met enkele rituelen, dan volgt een lezing, en tot slot is er een lunch. Plaats: De Studio, Maarschalk Gerardstraat, 2000 Antwerpen.

Over het goede leven

Een spinozische ‘preek’ lijkt me een contradictio in terminis: Spinoza heeft het helemaal niet begrepen op moraliserende oordelen. Hij verafschuwt mensen die anderen vertellen wat ze moeten doen of hoe ze moeten leven – dat is de kern van zijn kritiek op theologen en moraalfilosofen van zijn tijd, die de mens niet beschrijven zoals die is, maar zoals ze vinden dat die zou moeten zijn. Maar voor Spinoza getuigt het niet van wijsheid of van inzicht in de ware aard van God, om mensen voortdurend op hun gebreken en tekortkomingen te wijzen.

UnknownSpinoza’s project beoogt dan ook het tegenovergestelde: zijn ‘Ethica’ is er juist op gericht om mensen zelf te laten ontdekken hoe ze vrij kunnen zijn. Spinoza verkiest te leven volgens de rede. Maar hij weet zeer goed hoe moeilijk dat is. “Het beste wat we dus kunnen bereiken zolang we geen volmaakte kennis van onze gevoelens hebben, is het bedenken van een goede manier van leven, oftewel vaste levensregels, die uit ons hoofd te leren en ze voortdurend toe te passen op de individuele zaken die we regelmatig tegenkomen in het leven.” (E, V, 10).

Spirituele oefeningen?

In zijn ‘Ethica’ liet de filosoof zich sterk inspireren door het epicurisme en het stoïcisme.  Filosofie is niet alleen (abstract) denken, maar ook vorming van de geest, om problemen te onderkennen en om zich in het leven te oriënteren.

Filosofie is dus een levensstijl, een levenskeuze. Keuzes maken kan je niet altijd spontaan. Zowel de epicuristen als de stoïcijnen hebben enkele ‘spirituele’ oefeningen. Welke meer spinozistische oefeningen vallen uit zijn filosofie af te leiden?

Ik geef er enkele.

1. Aanvaard pluraliteit. Mensen leven makkelijker in conflict omdat ze willen dat anderen hun ideeën, waarden en voorkeuren delen.  ‘Wij zien dus’ schrijft Spinoza, ‘dat ieder van nature ernaar streeft, dat anderen naar zijn zin leven, met het gevolg dat, waar allen dit gelijkelijk beogen, zij elkaar gelijkelijk tot last zijn en waar alleen door iedereen willen worden geprezen en bemind, allen elkaar haten.’ (E, III, stelling 31, toegift). Continue Reading ›

‘Koken met filosofen’, Canvas – ‘Het Voordeel van de Twijfel’

1391928_395105643974969_8578582657454954937_nKoken met Filosofen‘ was de vierde aflevering van ‘Het Voordeel van de Twijfel‘, een Canvas-programma van Bram Van Splunteren en Stefaan Van Brabandt.

Samen met Gentse professor Ignaas Devisch bereidde ik een lunch – Toast met champignon, lamskroon met boontjes en gebakken aardappelen.

Ondertussen spraken we over onze liefde voor lekker eten, over voedsel als maatschappelijke vraag, over Aristoteles, Epicurus en Spinoza.

Twee andere duo’s kookten ook samen…

En in het programma spreekt filosoof Stefaan Van Brabandt met Peter Singer, Michael Pollan ea.

De volledige aflevering is hier te bekijken op de zender Canvas.
“Wat is gezonde en ecologisch verantwoorde voeding? Moet er een taks komen op suiker- en vetrijke producten? Hoe is de voedselindustrie georganiseerd en wat zijn hiervan de sociale, ecologische en economische gevolgen voor de mens, de wereld en het milieu? En mogen we eigenlijk dieren eten? Welke waardevolle inzichten bieden filosofen als Epicurus en Peter Singer hieromtrent?

Continue Reading ›

‘Klara Serveert’, met Pat Donnez en Yves Desmet.

B53L_zdCAAASm-T

vlnr: Pat Donnez, Yves Desmet en Peter Scholliers.

Gisteren schoof ik mee aan tafel met Pat Donnez, Yves Desmet en Peter Scholliers (culinair historicus), in de Klara-studio ‘Toots’.

We hadden het over lekker eten, Spinoza, Ayn Rand, toenemende ongelijkheid. En over werken in de academische wereld…. De ‘tafelcauserie’ valt op Klara opnieuw te beluisteren.

Tussendoor speelde muziekgezelschap ‘Bel Ayre’ barokmuziek, live in de studio.

Bij de Boekvoorstelling van ‘Tegen de Kruideniers’, door Luc Devoldere

9789085426165Vorige vrijdag 17 oktober gaf ik de openingslezing van de boekvoorstelling voor ‘Tegen de Kruideniers. Over talen, Europa en geheugen’, door Luc Devoldere (De Bezige Bij Antwerpen).

“Waarin kan je nog geloven? Waarin gelooft Luc Devoldere nog? Daarover gaat dit boek, een bundel met lezingen, opstellen, essays. Devoldere poneert geen stellige zekerheden, maar suggereert ideeën die getuigen van de broosheid en kwetsbaarheid van het bestaan, wat hen nog dierbaarder maakt. Zelfs literatuur kan de wereld niet redden, citeert Devoldere Grunberg, maar literatuur maakt de wereld wel bewoonbaar. Devoldere is in het boek aanwezig als auteur, als reiziger en als lezer, maar vooral als bescheiden mens die weet dat een reiziger wel eens kan dwalen.

Ik haal drie thema’s aan: de interpretatie van de geschiedenis, Spinoza’s filosofie en de dood van ideologie. Ik vermoed dat we de classicus Luc Devoldere nog zullen ontmoeten in het gesprek met Patrick (Lateur).  Continue Reading ›