“Het belang van filosofie” – met Hans Achterhuis

Samen met Hans Achterhuis ben ik voorzitter van het Vlaams Nederlands Forum voor Filosofie. We schreven deze tekst over het belang van filosofie.

“Is filosofie een achterhaalde discipline? Kan ze alleen maar wachten tot de wetenschappen en technocraten échte antwoorden geven, en is ze daardoor haar relevantie verloren? Wij durven dat sterk te betwijfelen. Gedegen filosofisch onderzoek – zowel binnen als buiten de academische wereld, niet alleen als afzonderlijke discipline maar vooral ook in relatie met wetenschap en maatschappij – blijft fundamenteel. Voor een vreedzame en bloeiende samenleving is een filosofische basishouding belangrijk: kritisch kunnen staan tegenover zichzelf en de eigen meningen, met inlevingsvermogen naar anderen kunnen kijken en zich samen met anderen afvragen hoe een nationale en mondiale samenleving in de eenentwintigste eeuw gestalte kan krijgen.

Toch lijkt filosofie geen vooruitgang te kennen zoals de andere wetenschappen. Maar we merken de vooruitgang van de filosofie niet goed, omdat we zelf samen met het filosofische denken veranderen. We beschouwen veel dingen en situaties als vanzelfsprekend, terwijl die eigenlijk slechts dankzij eeuwenlange filosofische debatten tot stand zijn gekomen. Zo hebben de idealen van de verlichting, die uit hard bevochten revoluties zijn voortgesproten, fundamenteel tot meer kritisch denken en open debat geleid. Velen hebben die waarden intussen verinnerlijkt, waardoor het herhalen of beklemtonen van deze ideeën overbodig kan lijken. Voor elke nieuwe generatie moeten we die verworven erfenis echter herbronnen. Zo kan Europa ook in de toekomst op die dynamische waarden van vrijheid, rechtvaardigheid en solidariteit terugvallen wanneer bepaalde ontwikkelingen foutlopen, bijvoorbeeld door geweld en oorlog, dictatuur en onderdrukking of andere fasen van geestvernauwing.

Wat betekent dat voor vandaag en morgen? Dat betekent niet, zoals te vaak als tegenwerping wordt geformuleerd, dat de geschiedenis van de filosofieën niet relevant zou blijven. Integendeel: om een gefundeerd alternatief te vinden voor een traditie, is een grondige kennis hiervan juist nodig. Daarom blijft ook de aandacht voor de geschiedenis van de wijsbegeerte onontbeerlijk. Wie de verschillende tradities niet leert kennen, kan alleen hedendaagse of (andere) monomane ideeën herkauwen.

Vrijheid is een kernbegrip in de westerse cultuur. Continue Reading ›

Essaywedstrijd voor vrouwen – doe mee!

FM_logo_los.inddEnkele vrouwelijke redacteurs van Filosofie Magazine organiseren een essaywedstrijd voor vrouwen:

” Vrouwenstilte.
Meer dan de helft van de afgestudeerden aan de universiteit is vrouw. Toch is de mannenstem nog altijd dominant in het publieke debat. Vrouwen schrijven minder boeken, publiceren minder in kranten en tijdschriften en spreken minder vaak op evenementen, radio of tv.

Waar komt deze vrouwenstilte vandaan en wat kunnen we eraan doen? Omdat wij denken dat een samenleving van mannen en vrouwen moet worden geduid door mannen en vrouwen, organiseren we een essaywedstrijd. De enige eis: vrouw zijn. Sorry mannen!

Doe mee!

Alle vrouwen mogen meedoen, ongeacht opleiding of ervaring. Het essay – 1500 woorden over het thema ‘hoe maken we iets van de toekomst’ –  moet in het Nederlands geschreven zijn. Meedoen? Stuur je stuk vóór 10 januari 2017 naar ikschrijfessays@gmail.com en vermeld daarbij je naam, e-mailadres en telefoonnumer.

Oja. #ikschrijf is een hashtag. En hashtags zijn van niemand. Op Twitter kan iedereen dus deelnemen aan de discussie over diversiteit in het publieke debat.”

Beste Buren – Slotfeest – projecten van het Forum voor Filosofie

Op zondag op 14 februari vond het slotfeest van BesteBuren plaats – het feest van culturele samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland.

Daar was  de filosofie ook bij betrokken, via het Vlaams- Nederlands Forum voor Filosofie, een samenwerking van ‘Het zoekend Hert’ in Antwerpen, het ISVW in Leusden, Filosofie Magazine en Brainwash/The School of Life in Amsterdam.

Hans Achterhuis en mezelf zijn de voorzitters van de forum.

Ondertussen hebben we ‘face-to-face philosophy‘ georganiseerd tijdens het Brainwash-festival te Amsterdam.

En we hebben een filosofiezoeker opgericht – een website met informatie over wie er in de Lage Landen met filosofie bezig is.

 

image

 

Boeken-Interview over ‘Macht en Onmacht’ in ‘Filosofie Magazine’, Januari 2016

Unknown-2In het Januari-nummer van Filosofie Magazine staat een interview van Annette Van der Elst met mij, over mijn laatste boek, ‘Macht en Onmacht. Een verkenning van de aanslag op de Verlichting’ (De Bezige Bij, 2015). foto’s Kick Smeets.

 

“Na de aanslagen in Parijs in januari en november 2015 lijkt het debat over deze destructieve daden verlamd, constateert Tinneke Beeckman. Alsof het moeilijk is om daders aan te wijzen. ‘Sociaal-economische factoren, uitsluiting en slachtofferschap van de daders bepalen de verklaringen voor de daden en de denkbeelden erachter.’ Tegelijkertijd zijn we in vertwijfeling over de waarden die we als samenleving willen verdedigen. ‘We zijn heel kritisch geworden over Verlichtingswaarden als vrijheid of gelijkheid. We beschouwen die vooral vanuit een visie op onderdrukking en onrecht.

De daden en commentaren na de aanslagen op het satirisch tijdschrift Charlie Hebdo en de joodse supermarkt nu een jaar geleden, deden Beeckman besluiten het boek waaraan ze werkte ingrijpend te wijzigen. ‘Ik besefte dat die actualiteit het thema van mijn boek des te urgenter maakte. Ik heb hoofdstukken toegevoegd, bijvoorbeeld over complotdenken, en het thema gekoppeld aan de debatten over radicalisering en fundamentalisme.’

 

Aanslag op de Verlichting

 

De Belgische filosofe onderzoekt in haar boek Macht en Onmacht waar de verlamming en vertwijfeling over waarden die aan de basis liggen van onze samenleving vandaan komen. Ze brengt die in verband met de invloed van postmoderne denkers, zoals de filosofie van Michel Foucault , die ze als een aanslag op de idealen van de Verlichting typeert: de kracht van de rede werd ontmanteld, de democratie argwanend benaderd, streven naar waarachtigheid en naar objectieve waardeoordelen ondermijnd.

Foucault ziet zijn filosofie als een kritische filosofie, gericht op het blootleggen van structuren die aan de basis liggen van machtrelaties. In navolging van Foucault, bestaat het kritische doel erin om elk dominant discours te ontmantelen, en het perspectief van de onderdrukte minderheid te laten primeren. Maar die insteek garandeert geen beter politiek alternatief.

 

Slachtoffer

Op die manier analyseerde Foucault eind jaren zeventig van de vorige eeuw de Perzische samenleving ten tijde van de Sjah, een “stroman” van het Amerikaanse “imperialisme”. Hij verklaarde zich solidair met de destijds in Parijs in ballingschap levende ayatollah Khomeini, die in zijn ogen met de politieke islam de onderdrukte minderheid zou bevrijden. Maar hij was ‘stekeblind’, zegt Beeckman, voor de onderdrukking van vrouwen, religieuze minderheden en homoseksuelen onder een islamitisch regime. ‘Vanuit zijn verlangen de westerse demonen te bestrijden opende hij enthousiast de deur voor fundamentalisme.’

Belgie, Antwerpen, 20121114 Tinneke Beeckman, filosofe, auteur Foto: Kick Smeets / Hollandse Hoogte

Foto: Kick Smeets / Hollandse Hoogte

Een analyse van machtsstructuren met als centrale vraag ‘wie domineert, wie is de gedomineerde?’ heeft als neveneffect de verheerlijking van slachtofferschap, stelt Beeckman. Dat tekent volgens haar het hedendaagse debat over de aanslagen en de radicalisering van moslimjongeren tekent. ‘Slachtofferschap kan een levensvisie worden, een bron voor waardeoordelen, en zelfs voor superioriteitsgevoelens. De ander is schuldig, het slachtoffer is goed.’ En wie zich te gewillig identificeert met de eeuwige onderdrukker, zoals velen doen, lijdt aan een vorm van zelfoverschatting. Beeckman: ‘Dan zeg je eigenlijk dat je de enige bent die macht heeft. Dat alleen jouw handelingen effect hebben. Maar daarmee misken je dat de ander zijn leven ook vorm kan geven. ’

Continue Reading ›

Drie filosofen over de aanslag in Parijs, Filosofie Magazine, 18 nov 2015

Unknown-2” Drie filosofen over terrorisme, op Filosofie Magazine.

Welke rol spelen het geloof en sociaaleconomische factoren in de aanslagen in Parijs? En is de door Hollande, Rutte en hacktivists ‘Anonymous’ verklaarde oorlog een terechte respons? Wij stelden deze vragen aan drie filosofen: Ruud Welten, Tinneke Beeckman en Paul Cliteur.”

 

Mijn tekstje volgt hier, die van Ruud Welten en Paul Cliteur staan op de Filosofie Magazine Site.

“De nieuwe aanslagen in Parijs komen helaas niet onverwacht. Na de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo vielen er doodsbedreigingen aan het adres van journalisten, die niets met de cartoons over profeten te maken hadden. Al wie de schuld bij de redactie van Charlie Hebdo legde, en tot zelfcensuur aanzette, heeft niets van radicalisme begrepen. Toegeven aan vrijheid is een glijdende schaal: voor je het weet moet je elk kritisch denken afschaffen. Continue Reading ›

Interview ‘Filosofie Magazine’ voor ‘Life Check’

Unknown-2Voor Filosofie Magazine (Bram Zijlstra) gaf ik een interview over onze relatie tot ‘de Ander’ . In de reeks ‘Life Check’ gaf ik vorige dinsdagavond een lezing in Amsterdam. De reeks is onder leiding van ‘Denker des Vaderlands’ Marli Huijer, die de eerste lezing verzorgde over het ‘zelf’. De laatste lezing wordt gegeven door Kader Abdolah, over de gemeenschap, volgende week dinsdag op 26 mei in de Vondelkerk te Amsterdam.

Tinneke Beeckman: ‘We begrijpen de ander niet meer’

Schermafbeelding 2015-05-20 om 21.18.52Volgens Tinneke Beeckman hebben de aanslagen bij Charlie Hebdo ons geleerd dat we ons niet meer kunnen indenken in mensen die heel anders denken dan wijzelf. Hoe gaan wij om met anderen? Hoe leren we van ze? Deze en andere vragen komen aan bod in ‘Life check’, een exclusieve lezingenreeks van Filosofie Magazine onder leiding van Denker des Vaderlands Marli Huijer. Naast Beeckman (19 mei) spreekt ook Kader Abdolah (26 mei).

Hoe kunnen we van anderen leren? Continue Reading ›

Lezingenreeks ‘Life Check’, met Marli Huijer, Kader Abdolah en mezelf in Amsterdam

Marli Huijer is pas de nieuwe ‘Denker des Vaderlands’ geworden in Nederland. Begin april sprak ze in Touché op radio 1 uitgebreid met Friedl Lesage.

In mei begint de lezingenreeks ‘Life Check’ in Amsterdam. Marli Huijer geeft de eerste lezing, ik de tweede en Kader Abdolah de derde.  Informatie staat op de site van Filosofie Magazine.

“Wie een waarachtig en doordacht leven wil leiden, kan niet om sommige vragen heen: Leid ik een goed leven? Hoe ga ik om met liefde en vriendschap? Wat is mijn carrière waard? Hoe betrokken moet ik zijn bij het leed van de buurt of de wereld?

Onder leiding van de nieuwe Denker des Vaderlands Marli Huijer organiseert Filosofie Magazine een exclusieve ‘life check’ in drie avonden:
1. Hoe ga ik om met mezelf? – Lezing door Marli Huijer (12 mei)

2. Hoe ga ik om met anderen? – Introductie door Marli Huijer en lezing door Tinneke Beeckman (19 mei)

3. Hoe ga ik om met de wereld? – Introductie door Marli Huijer en lezing door Kader Abdolah (26 mei)

Locatie: Vondelkerk, Amsterdam
Tijd: 20.00 tot 22.00 uur”