‘Het spel, niet de polis’, DS, column 21 maart 2016

Unknown 08.33.05“Vrijdagnamiddag. Terwijl het in de media gaat over de arrestatie van Salah Abdeslam in Molenbeek, lees ik Femke Halsema’s ‘Pluche. Politieke memoires’, waarin de Nederlandse, Groenlinkse politica haar twaalfjaar durende politieke carrière beschrijft.

Halsema is ontwapenend eerlijk, maar het boek stemt niet optimistisch over de politiek. Want ze beschrijft, soms ongewild, hoe toppolitici opgesloten zitten in hun eigen logica, weinig contact hebben met de samenleving en geobsedeerd zijn met hun imago. Aan dat laatste alleen al hebben ze een dagtaak. Ze denken aan peilingen, verkiezingen, de perceptie van hun macht. Hun leefwereld is competitief en zonder mededogen.

UnknownHet is tekenend hoe vaak Halsema woorden als ‘vernederd’, ‘onbegrepen’ en ‘boos’ gebruikt. Parlementaire debatten draaien, tot haar ontzetting, op weinig of niets uit. Pijnlijke passages over de regeringsvormingen onthullen hoe linkse partijleiders elkaar het licht in de ogen niet gunnen, waardoor een doordacht links programma dan ook niet gerealiseerd geraakt. Toppolitici zijn bezig met het politiek spel, en amper met de ‘polis’, met de gemeenschap en de bevolking.

Halsema ontsnapt zelf niet aan haar eigen lucide analyse van het politieke. Een coherente visie op Nederland staat niet in ‘Pluche’. Halsema gaat zelfs voorbij aan de wijzingen van het politieke spel: globalisering en de evolutie van de Europese Unie hebben de macht van nationale politici drastisch ingeperkt. Dat is geen detail, maar de hoofdzaak van de politiek vandaag. En die politieke veranderingen zijn bepalend voor de periode waarin Halsema carrière maakt.

Enkele spectaculaire gebeurtenissen komen wel aan bod. De aanslag op de Twin Towers verandert de Nederlandse politiek dramatisch. In 2001 was Groenlinks met Paul Rosenmöller aardig op weg om deel te nemen aan de volgende regering. Maar de aanslag in New York plaatst de religieuze identiteit op de voorgrond. Groenlinks was totaal niet voorbereid op de ideeënstrijd die dan volgt. Pim Fortuyn maakte pijlsnel opgang, tot hij in mei 2002, voor de verkiezingen, werd vermoord. Rosenmöller stapte nadien op omdat hij al te zeer met de felle strijd tegen Fortuyn werd geassocieerd. Halsema werd plots fractievoorzitter. Continue Reading ›

‘De dag dat onze vrijheid stierf’, DS 7 jan. 2015

Unknown“Het is precies een jaar geleden dat de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo plaatsvond. Ik herinner me de enorme droefheid die me die dag overviel. Voorbij de laffe moorden op journalisten en politieagenten, kondigde dat brute geweld een bijzonder onheil aan: het einde van een radicale visie op vrijheid.

Vorige zondag zond de VRT een documentaire uit over de redactievergadering bij Charlie Hebdo in 2006, toen de redactie een bijzonder nummer voorbereidde over de Mohammed-cartoons in de Deense krant Jyllands-Posten. De documentaire toont hoe die redactie voortdurend op zoek was naar een evenwicht tussen tact, principes en humor, hoe ze bewust elke aanzet tot haat wilde vermijden en een antigif wilde bieden voor religieus fundamentalisme en intolerantie. De toenmalige hoofdredacteur Philippe Val schrijft in zijn recente boek Malaise dans l’inculture ontroerend over zijn vroegere collega’s: al wat ze wilden, is mensen doen lachen en ieder in vrijheid laten leven. De documentaire onderstreept dat Charlie Hebdo zich links op het spectrum bevond: het blad combineerde een streven naar vrijheid met een idee over gelijkheid, en nam positie tegen rechtse partijen.
8cfd44da-b46a-11e5-9eb5-7e1b258d160c_original

In het Charlie Hebdo-nummer van 2006 verscheen een artikel van Philippe Lançon: ‘Spinoza, reviens’, waarin hij aangaf hoezeer we de 17de-eeuwse filosoof die pleitte voor vrijheid van denken en democratie nodig hebben. Volgens Lançon, die de aanslag in 2015 ternauwernood overleefde, beleven we geen botsing van beschavingen, maar een botsing van visies op vrijheid: tussen wie openheid en vrij denken belangrijk vindt en wie die vrijheden wil afschaffen. Die lijn van Lançon is een interessante breuklijn geworden.

Zo hebben de neoconservatieven aardig meegewerkt om de vrijheid te beperken. Sinds het beleid van George W. Bush mag folteren of opsluiten zonder proces, lijkt privacy overbodig en is onschuldige burgers bombarderen een aanvaardbare militaire strategie. De les uit de Vietnam-oorlog is volledig vergeten: je kan alleen een lokale oorlog winnen als je de bevolking aan je zijde hebt. Het doel van een interventie zou zelfbestuur van een volk moeten zijn, niet solidariteit met dictaturen. In haar buitenlandse beleid vertoont de Franse PS evengoed neoconservatieve trekjes. Continue Reading ›

Presidentschap als lichtvoetige act

Neen, veel woorden wil ik aan de sappige Hollande-soap niet kwijt. Wat me wel interesseert, is de vraag of de lichtvoetigheid van de Franse president ook de neergang van de macht in Frankrijk weergeeft.  Aan Hollande lijkt alles ‘normaal’. Dat is wat hij wilde. En dat is het probleem. Verdraagt macht wel normaliteit? Continue Reading ›

Dieudonné en de Franse crisis

Frankrijk is al enkele weken in de ban van de zaak Dieudonné. Op vraag van enkele lezers schreef ik een stukje. Wat betekent de crisis in Frankrijk? 

“Het gebaar

De wereld kent ondertussen ‘la quenelle’, een ‘omgekeerde nazigroet’, een antisemitisch, ‘antisysteem’-gebaar. Quenelle betekent pens, en dus penis. Met de hand naar de schouder wijzen betekent dan:  ‘jusqu’au bout, on va leur foutre dans le cul’, zoals Dieudonné het zelf erg subtiel zegt op internet.

 Komiek?

Dieudonné was een komiek, tot hij veroordeeld werd voor aanzet tot racistische haat. Vandaag heeft Dieudonné van haat en ressentiment een winstgevende business gemaakt: hij verdient aan zijn theatervoorstellingen, aan een internetshop met allerlei producten en aan inschrijvingen voor zijn website.

Hij bedondert zowat iedereen. Zijn fans, bijvoorbeeld, aan wie hij geld vraagt om de boetes voor zijn veroordelingen te betalen. Die hij vervolgens niet betaalt. Het gerecht aan wie hij belooft bij een volgende voorstelling een vunzige verwijzing achterwege te laten, wat hij vervolgens niet doet. En de Franse staat: Continue Reading ›

Politiek en beeldvorming, over F. Moerman – DS Avond 11 dec.

“Het leven van politici valt volgens Fientje Moerman niet mee. Angst, gebrek aan appreciatie, onzekerheid en machteloosheid. Wellicht oordeelt Moerman zo streng vanuit haar plaats op de oppositiebanken in het Vlaams parlement. Maar toch belicht ze indirect een negatieve zijde van de huidige politieke cultuur waar elke politicus mee te maken krijgt: de beeldvorming. Die is niet alleen in Vlaanderen geëvolueerd.

UnknownOver hedendaagse politiek verscheen in september ‘Miroirs des princes. Narcissisme et politique’ van Michel Schneider. In dat essay geeft Schneider een update van de klassieke vorstenspiegel. Traditioneel was dat een werk waarin de auteur morele aanbevelingen opstelt voor de jonge kroonprins. Tijdens de middeleeuwen en de Renaissance volgden die geschriften de christelijke waarden, tot Machiavelli met zijn ‘Il Principe’ de werking van de macht ontblootte. Schneider geeft de hedendaagse vorstenspiegel een nieuwe betekenis: niet meer auteurs, maar journalisten bieden politici een spiegel aan. Continue Reading ›

Het signaal van Electrawinds – DS Avond, 9 dec.

“Nadat Vande Lanotte in het oog van de storm kwam rond Electrawinds,  doet de sp-a nieuwe voorstellen. Freya Van Den Bossche en John Crombez willen meer schotten tussen politiek en de bedrijfswereld. Daarmee doen ze wat François Hollande (PS) in Frankrijk ook deed na de zaak Cahuzac: de discussie verleggen naar alle politici en schijnbaar striktere normen eisen. Zo wil de partij tonen dat ze zelf een grote voorstander is van strenge morele regels, terwijl de andere partijen tegenspartelen. Maar net zoals François Hollande raken ze niet aan de kern van het probleem. Continue Reading ›

Wie regeert Frankrijk? Column DS 6 mei

Unknown“François Hollande werd één jaar geleden door het Franse volk tot president verkozen. Maar de liefde is al voorbij. Volgens de peilingen is Hollande de minst populaire president van de Vijfde Republiek, dus sinds 1958. Hij zakte in tien maanden dieper dan Chirac – vorige recordhouder – in tien jaar tijd.

Hollande beloofde nochtans verandering. Continue Reading ›