‘Waarom ligt politieke correctheid onder vuur?’, DS 12 sept 2016

Unknown 08.33.05Over politieke correctheid valt een heldere definitie te geven. Politieke correctheid, schrijft Comte-Sponville in zijn ‘Dictionnaire philosophique’, gebeurt wanneer twee fundamentele dimensies van het leven – het morele en het politieke – worden verward. Wie dat doet, velt politiek een ontoereikend oordeel. ‘Het volstaat bijvoorbeeld niet om antiracist te zijn, om ook een goede immigratiepolitiek te definiëren’, aldus de Franse filosoof.

unknownIk zou over politieke correctheid spreken wanneer het motief voor een stelling meer met morele pose dan met inhoudelijke argumenten te maken heeft. Het gevolg van politieke correctheid is dat perceptie begint te primeren. Gelijk heb je wanneer je je tegenstander kan wegzetten als minder moreel. Dat is de logica van politiek correct denken. Natuurlijk kan iemand wel politiek overtuigd zijn van een open migratiepolitiek, bijvoorbeeld. Maar dan moet je politieke argumenten geven, zoals het feit dat illegale migranten in een systeem van gesloten grenzen niet meer kunnen terugkeren naar hun thuisland. Je geeft een niet-‘politiek correct’ argument wanneer je de tegenstander niet moreel veroordeelt omdat die andere politieke keuzes maakt.

Politieke correctheid betreft dan ook minder stellingen op zich, dan de motivatie en de argumentatie om deze te verdedigen. In die zin is een vorm van politieke correctheid ook aan de andere kant van het politieke spectrum mogelijk. Paradoxaal genoeg zelfs wanneer het verwijt van politieke correctheid valt. Dat gebeurt vaak evengoed vanuit een morele beoordeling: ‘ik durf het tenminste te zeggen, ik ben moedig, ik ben kritisch’. Hierin heeft Ignaas Devisch een punt. Dat schiet dan weinig op: de ene pose van morele superioriteit botst dan met een andere, afhankelijk van de morele waarden die voor iemand doorwegen.

Maar waarom ligt de ‘politieke correctheid’ zo openlijk onder vuur? Continue Reading ›

Interview met ‘De Volkskrant’, 9 dec 2015

Unknown-3Op 9 december verscheen online een interview in De Volkskrant over het boek ‘Macht en Onmacht’, op 10 december stond het verkort in de krant. Door Laura de Jong.

De aanslag op de redactie van Charlie Hebdo was voor u de aanleiding voor het schrijven van uw nieuwe boek Macht en Onmacht. Waarom?
‘Het boek begint met de aanslagen op Charlie Hebdo en het debat daarop. Maar het gaat ook over thema’s als democratie, waarheid, slachtofferschap en de toename van samenzweringstheorieën en hoe die samenhouden met politieke onmacht. Het gaat dus over een vertwijfeling in de samenleving. Het gebrek aan kritisch denken in de afgelopen jaren.’

U schrijft dat de commotie rond de aanslagen in Parijs aantoont dat de Verlichtingsidealen als het streven naar waarheid en gelijkheid definitief in onbruik zijn geraakt. Wat bedoelt u daarmee? Continue Reading ›

“De blindheid van links in Frankrijk, de doofheid van E. Todd”, DM, 8 okt 2015

Unknown-1“Na de gruwelijke aanslagen op de journalisten van Charlie Hebdo kwamen vier miljoen Franse op straat om rustig en vreedzaam voor de republiek, de vrijheid van meningsuiting en de verdraagzaamheid te manifesteren. Meteen na de mars ging een warme gloed door Frankrijk: heel even leek het land verenigd. De filosoof Peter Sloterdijk noemde de mars een ongeziene demonstratie van burgerschap, nadat de Fransen jaren in een sluimer hebben geleefd. Maar die enthousiaste stemming duurde niet lang. Heel wat burgers – vooral jongeren – voelden zich niet ‘Charlie’, maar reageerden op sociale media of op de speelplaats met ‘Je ne suis pas Charlie’ of ‘Je suis Kouachi’, naar de twee broers die de aanslag pleegden. En ook de intellectuelen bleken al snel verdeeld.

De scherpste kritiek op de positieve boodschap van de mars kwam van de demograaf Emmanuel Todd. In zijn net vertaalde Qui est Charlie noemt de Franse demograaf Emmanuel Todd de mars zelfs een bedrog. Neen, zegt Todd, dit was geen manifestatie van een eensgezind Frankrijk. Want arbeiders en jongeren uit de banlieues bleven thuis. Erger nog, de hele betoging was ook al geen uitdrukking van republikeinse of humanistische waarden, maar van angst en haat tegen de islam, “de godsdienst der zwakkeren”. Todd bestudeerde een kaart van alle betogingen in Frankrijk, en beweert dat mensen op straat kwamen in steden en regio’s die historisch anti-republikeins waren, en die bijvoorbeeld tijdens de Tweede Wereldoorlog met het collaborerende Vichy-regime sympathiseerden. De betogers kwamen uit traditioneel katholieke regio’s, en al belijden ze dat geloof niet meer, zijn ze fundamenteel katholiek gebleven: het zijn ‘zombie-katholieken’. Deze schijnbaar deftige, heftige verdedigers van de vrijheid vormen dus in feite een potentieel erg gevaarlijke groep, die vandaag ‘nieuwe zondebokken’ zoekt. Continue Reading ›

Lezing ‘Macht en onmacht’, Genk op 20 maart 2015

DSC_1329

foto: Emilio Stefani

Donderdagavond sprak ik voor een bomvol ‘Huis van de Mens’ in Genk over ‘Macht en Onmacht’, voor een gezellige avond met muziek, hapjes, en wat filosofie.

De organisatoren hadden me gevraagd of ik vanuit twee specifieke columns een verhaal kon brengen over politiek vandaag. De ene column ging over “De zaak DSK – aanzet tot corruptie“, de andere over ‘Radicale jongeren en seks, de Syriëstrijders’.

De vraag is welke politieke omslag we de laatste jaren beleven. Ik denk dat Europa wel degelijk een nieuw tijdperk binnengetreden is. Hoe sterk het seksschandaal rond DSK ook verschilt van de vele ‘Syriëstrijders’, de aanslag op Charlie Hebdo, en het laatste boek van Houellebecq: er zit wel degelijk een lijn tussen de gebeurtenissen. Die lijn is dat de republikeinse moraal  is ontspoord, dat mei ’68 enorm ingrijpend was, maar ook dat er twee totaal tegengestelde houdingen zijn tegenover de seksuele vrijheid: voor een bepaalde groep is die onbeperkt (voor DSK, voor wie aanwezig is bij debatten in de media, en anderen). Voor een andere groep moet die periode van (seksuele) vrijheid eindelijk eens gedaan zijn: een nieuw conservatisme verschijnt.

DSK lijkt een uitzonderlijk geval, maar zijn lotgevallen maken veel duidelijk over politiek in Frankrijk. Tot mei 2011 was hij de gedoodverfde presidentskandidaat voor de PS. De Fransen waren Nicolas Sarkozy zo beu, dat zijn tegenstander veel kans had om te winnen. Dat zou in mei 2012 dan François Hollande worden.

De ‘libertijnse’ levensstijl van DSK was in Parijse kringen al jaren bekend. En zelfs dat zijn gedrag ernstige problemen stelde voor vrouwelijke medewerkers – DSK viel vrouwen compulsief lastig – was geen geheim voor politici en journalisten. Dat bleek trouwens na zijn arrestatie in New York, in mei 2011 op verdenking van de verkrachting van een kamermeid. Zonder de arrestatie in New York was DSK nu president van Frankrijk.

Maar in februari 2015 verscheen DSK nog een (laatste?) maal in alle media, met een schandaal rond seksfeestjes met prostituees. Waarschijnlijk wordt hij vrijgesproken in die zaak van ‘proxénitisme’: aanzetten tot prostitutie.

Wat me opviel, was de blindheid voor de neiging tot corruptie die uit de zaak spreekt: DSK betaalde niet voor de prostituees, maar anderen deden dat wel. En zij hoopten op compensaties zodra DSK president zou worden. Dan zou DSK middelen die tot de republiek behoren inruilen voor privé doeleinden – dit is de definitie van corruptie. Maar die kwestie werd in de debatten niet besproken… Dat is opmerkelijk.

Of een politicus corrupt kan zijn of niet, hangt niet alleen van de morele kwaliteiten van dat ene individu af. Ook de zin voor het algemeen belang bij de bevolking is doorslaggevend voor de politieke cultuur. En op dit vlak lijkt Frankrijk een moeilijke periode door te maken.

Tegelijkertijd maakt het land een andere omwenteling mee: de ophef rond Houellebecqs boek ‘Soumission’ stelt de relatie tot de islam op scherp. Vlak na de publicatie was er de aanslag op de redactie van ‘Charlie Hebdo’. Houellebecq stond op de cover van dat nummer. Iconen van mei ’68, zoals  Wolinski, Cabu en Bernard Maris kwamen om het leven. Niet alleen de vrijheid van meningsuiting, ook de vrije beleving van seksualiteit werd aangevallen.

Terwijl machtige mensen vrij hun levensstijl kiezen, zoals DSK, groeit er een ressentiment tegen die vrijheid bij anderen die zich buiten de republiek plaatsen en op een fundamentalistische manier hun geloof beleven.

In mijn lezing besprak ik de noodzaak van een republikeinse moraal, met referenties aan Jean-Jacques Rousseau en Machiavelli. En ik hernam de aantrekkingskracht van de islam volgens Houllebecq in zijn nieuwe roman: de islam beantwoordt aan een gemis in de mate dat de republikeinse moraal dood is.

Na afloop was er veel discussie, heel wat boeiende suggesties en ideeën.

Brief aan Robert Harris, ‘Uitgelezen’, De Morgen, 21 mei 2014

Unknown-3Dear Sir,

Tijdens de donkere kerstvakantie was ik in Cambridge, het stadje van uw alma mater. Uw boek ‘De Geest’ stak in mijn tas. Als ik even kon, las ik verder. Het is een intrigerend, spannend verhaal over een ghostwriter die wordt vermoord omdat hij al teveel geheimen onthult van zijn opdrachtgever, devoormalige Eerste Minister, Adam Lang. Langzaam drong tot me door dat de pageturner ook een sleutelroman was: dat die Eerste minister wel erg veel leek op Tony Blair. U bent dan wel bevriend met

Robert Harris

Robert Harris

Blair – of u was het? – het belet u niet om zijn nietsontziende machtsdrang, zijn ambitieuze entourage, zijn dubieuze samenwerking met de CIA beklijvend en naar waarheid te schetsen. Toen zag ik in boekhandel Heffers het net verschenen ‘An Officer and a Spy’ liggen. Ik kocht het meteen. Eén thema keert er in terug: de onverbeterlijke gave van machthebbers om hun misdaden te verbergen.

Continue Reading ›

Presidentschap als lichtvoetige act

Neen, veel woorden wil ik aan de sappige Hollande-soap niet kwijt. Wat me wel interesseert, is de vraag of de lichtvoetigheid van de Franse president ook de neergang van de macht in Frankrijk weergeeft.  Aan Hollande lijkt alles ‘normaal’. Dat is wat hij wilde. En dat is het probleem. Verdraagt macht wel normaliteit? Continue Reading ›

Dieudonné en de Franse crisis

Frankrijk is al enkele weken in de ban van de zaak Dieudonné. Op vraag van enkele lezers schreef ik een stukje. Wat betekent de crisis in Frankrijk? 

“Het gebaar

De wereld kent ondertussen ‘la quenelle’, een ‘omgekeerde nazigroet’, een antisemitisch, ‘antisysteem’-gebaar. Quenelle betekent pens, en dus penis. Met de hand naar de schouder wijzen betekent dan:  ‘jusqu’au bout, on va leur foutre dans le cul’, zoals Dieudonné het zelf erg subtiel zegt op internet.

 Komiek?

Dieudonné was een komiek, tot hij veroordeeld werd voor aanzet tot racistische haat. Vandaag heeft Dieudonné van haat en ressentiment een winstgevende business gemaakt: hij verdient aan zijn theatervoorstellingen, aan een internetshop met allerlei producten en aan inschrijvingen voor zijn website.

Hij bedondert zowat iedereen. Zijn fans, bijvoorbeeld, aan wie hij geld vraagt om de boetes voor zijn veroordelingen te betalen. Die hij vervolgens niet betaalt. Het gerecht aan wie hij belooft bij een volgende voorstelling een vunzige verwijzing achterwege te laten, wat hij vervolgens niet doet. En de Franse staat: Continue Reading ›

Wie regeert Frankrijk? Column DS 6 mei

Unknown“François Hollande werd één jaar geleden door het Franse volk tot president verkozen. Maar de liefde is al voorbij. Volgens de peilingen is Hollande de minst populaire president van de Vijfde Republiek, dus sinds 1958. Hij zakte in tien maanden dieper dan Chirac – vorige recordhouder – in tien jaar tijd.

Hollande beloofde nochtans verandering. Continue Reading ›

“Laat Depardieu toch…” in NRC Handelsblad

nrcDit opiniestuk verscheen op zaterdag 22 december in NRC Handelsblad. Ik bespreek Gérard Depardieu’s plan om zich in België te vestigen.

“Gérard Depardieu wordt binnenkort misschien mijn landgenoot, een Belg. Hij woont al in België. Hoe ik me er bij voel? Die Fransen hoeven niet te zeuren, want eigenlijk hoeft Depardieu’s verhaal niemand te verbazen. Continue Reading ›