‘Broeinesten van ondernemers’, column DS, 21 sept 2017

“Nu het nieuwe academiejaar begint, staat ondernemerschap op de agenda van onderwijsinstellingen. Ignaas Devisch kaartte het al aan. Studenten worden aangezet om ondernemer te worden, onderwijsinstellingen moeten renderen, produceren en investeren (DS 19 september). Daarmee gaat niet alleen de kritische reflectie over ondernemen op zich verloren, zoals Devisch betoogt. Deze insteek wijzigt het klassieke onderwijsmodel op een radicale manier: van overdracht gebaseerd op autoriteit en een gemeenschapsvisie naar een klantgericht bedrijfsmodel.

Dat studenten worden gestimuleerd om ondernemer te worden, past perfect bij een model dat al lang opgang maakt: studenten lijken steeds meer op klanten. Ze kiezen voor een studie alsof ze een object kopen, met bijbehorende klantenwerking. Heb je te veel examens in één week? Dan passen we jouw schema aan. Ben je niet tevreden over je punten, zelfs al liggen die hoog? Kom er gerust over praten, de professor maakt zeker tijd om zijn evaluatie te rechtvaardigen. Krijg je niet alle vakken in één jaar afgelegd? Neem ze toch mee naar het volgende. Deze dienstbaarheid heeft meer te maken met een rendementslogica dan met bekommernis om studenten: diploma’s afleveren, produceren, investeren.

Ondernemerschap aangeleerd krijgen wordt dan de keerzijde: als jonge student moet je beseffen dat je niet eeuwig klant kunt blijven. Je moet zelf leren om je bijdrage te leveren. Dat doe je door – vrij letterlijk – munt te kunnen slaan uit wat je leert.

Volgens een aantal brochures en websites van onderwijsinstellingen zou ondernemerschap ook een karaktervormende functie hebben. Je leert in je kwaliteiten te geloven, zelf initiatief te nemen, verantwoordelijkheid te dragen voor de risico’s die je neemt, te volharden in tijden van tegenslag, en je niet te laten intimideren door anderen (competitief gedrag). Die karaktervorming staat juist haaks op de retoriek die de rechten van de klant benadrukt. Ook dat is dus opmerkelijk: het pleidooi voor ondernemerschap lijkt de meest aanvaardbare manier geworden om studenten tot onafhankelijkheid aan te sporen. De vraag is natuurlijk of de ondernemingsgeest hiertoe binnen het onderwijs wel de beste weg is.

In het klassieke onderwijsmodel wordt onafhankelijk denken op een heel andere manier benaderd. Daar draait het om autoriteit en overdracht tussen generaties. ‘Autoriteit’ klinkt niet goed. En toch is ze een noodzakelijke component van het onderwijs. Voor Hannah Arendt is autoriteit niet zozeer een kwestie van machtsuitoefening. Autoriteit is wel de mogelijkheidsvoorwaarde om iemands vrijheid te vermeerderen. Auctoritas komt van augere (vermeerderen). De leraar oefent autoriteit uit om de kennis en de vrijheid van de student te vergroten. Precies die vrijheid is het onvervangbare geschenk van een gedegen opleiding: de vrijheid om te denken, te onderzoeken, te creëren. Niet het nuttige, meetbare, renderende, maar het universeel menselijke begrijpen is het doel van een opleiding. Die inzichten laten toe vrij en origineel te denken.

Autoriteit vereist duidelijkheid over de culturele erfenis. En die blijkt in postmoderne tijden vooral te wankelen. Zo worden de eigen onmacht en vertwijfeling al te vaak tot het toppunt van intellectuele denkkracht verheven. Een kritische reflectie over de eigen samenleving, over de wortels van het denken is natuurlijk wel noodzakelijk. Maar zonder referentiepunten voor een positieve overdracht tussen verleden, heden en toekomst, zijn er geen criteria om over het waardevolle te oordelen. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat de logica van de ondernemer meer ruimte krijgt. Dan geeft de boekhouding aan of iemand succesvol is. Geen twijfel meer mogelijk. De cijfertjes bepalen het oordeel, wanneer niemand zijn oordeel nog vertrouwt. Continue Reading ›

“Nacht van de Vrijdenker” – Zaterdag 26 nov 2016 te Gent

unknownZaterdag 26 november vindt de ‘Nacht van de Vrijdenker‘ plaats in Gent.

Adres: Zebrastraat 32, 9000 Gent. Deuren open vanaf 19.00 uur.

Vanaf 19.30 uur tot 20.30 uur spreken Guillaume Van der Stichelen en ikzelf over ‘Verlichting 2.0.’ in zaal Ned Kahn.

Andere sprekers zijn Darya Safai, Ignaas Devisch, Rutger Bregman, Pieter Bonte, Manu Keirse, James Garvey, Johan Braeckman, Maarten Boudry, Marli Huijer, Richard Gerald Wilkinson, Jan Verplaetse, Kris Wellens, Farah Foquaert en vele anderen.

Op het programma staan vele activiteiten, in meerdere zalen, de hele avond lang.

Boek “Durf te twijfelen” – interview

150xnximage-phpqsrc_images_boeken_durf_te_twijfelen-jpgawidth150aheight-pagespeed-ic-bsnfpmvtjyHet dagblad Trouw interviewde me een tijdje geleden over waarachtigheid en journalistiek. Ondertussen verschijnt dat stukje  in een boek: “Durf te twijfelen. Hoe filosofen kijken naar de actualiteit”, dat eind november bij Lemniscaat verschijnt.

“‘Hoe weet je dat zo zeker?’ Deze vraag stellen Leonie Breebaart en haar collega’s van dagblad Trouw aan spraakmakende denkers, aan elkaar en aan ons. Moet je de rechter, de politicus of de krant zomaar geloven?

Met vele bijdragen:

Ton Derksen over rechtspraak, Simone van Saarloos over de liefde, Mark Deuze en ik over journalistiek, Ignaas Devisch over gezondheidszorg, Klaas Mulder over economie, Bernice Bovenkerk over natuur, Maaike Meijer over kunst en kitsch, Hans Schnitzler over techniek, Gijs van Oenen over democratie, Henk Oosterling over basisonderwijs en Christiane Berkvens-Stevelinck over geloof.”

Op 21 november discussiëren Leonie Breebaart, Marc van Dijk en anderen over dit thema (en boek) in Amsterdam , tijdens het Trouw-lezersfeest, om 19.30 uur.

 

‘Waarom ligt politieke correctheid onder vuur?’, DS 12 sept 2016

Unknown 08.33.05Over politieke correctheid valt een heldere definitie te geven. Politieke correctheid, schrijft Comte-Sponville in zijn ‘Dictionnaire philosophique’, gebeurt wanneer twee fundamentele dimensies van het leven – het morele en het politieke – worden verward. Wie dat doet, velt politiek een ontoereikend oordeel. ‘Het volstaat bijvoorbeeld niet om antiracist te zijn, om ook een goede immigratiepolitiek te definiëren’, aldus de Franse filosoof.

unknownIk zou over politieke correctheid spreken wanneer het motief voor een stelling meer met morele pose dan met inhoudelijke argumenten te maken heeft. Het gevolg van politieke correctheid is dat perceptie begint te primeren. Gelijk heb je wanneer je je tegenstander kan wegzetten als minder moreel. Dat is de logica van politiek correct denken. Natuurlijk kan iemand wel politiek overtuigd zijn van een open migratiepolitiek, bijvoorbeeld. Maar dan moet je politieke argumenten geven, zoals het feit dat illegale migranten in een systeem van gesloten grenzen niet meer kunnen terugkeren naar hun thuisland. Je geeft een niet-‘politiek correct’ argument wanneer je de tegenstander niet moreel veroordeelt omdat die andere politieke keuzes maakt.

Politieke correctheid betreft dan ook minder stellingen op zich, dan de motivatie en de argumentatie om deze te verdedigen. In die zin is een vorm van politieke correctheid ook aan de andere kant van het politieke spectrum mogelijk. Paradoxaal genoeg zelfs wanneer het verwijt van politieke correctheid valt. Dat gebeurt vaak evengoed vanuit een morele beoordeling: ‘ik durf het tenminste te zeggen, ik ben moedig, ik ben kritisch’. Hierin heeft Ignaas Devisch een punt. Dat schiet dan weinig op: de ene pose van morele superioriteit botst dan met een andere, afhankelijk van de morele waarden die voor iemand doorwegen.

Maar waarom ligt de ‘politieke correctheid’ zo openlijk onder vuur? Continue Reading ›

“De Vrijheid in goed eten”, column DS, 5 jan. 2015.

Unknown 08.33.05“Tijdens de feestdagen komt de Belg enkele kilo’s bij. Nu is het moment aangebroken om te vermageren. Maar hoge cijfers op de weegschaal zijn op lange termijn niet de beste motivering om eetgedrag te veranderen. Een coherente visie op geluk werkt veel beter.

Dat leerde Epicurus al, die zijn filosofische systeem baseerde op het ‘plezier van de maag’. Voor geluk is een leven met vrienden nodig, en maaltijden horen daarbij. Liefst ervaart je lichaam geen pijn, en je geest geen angst. Eenvoudig en gematigd eten volstaat. “Wie een indigestie krijgt, of dronken wordt, heeft niets van eten of drinken begrepen”, noteerde epicurist en gastronoom Brillat-Savarin in zijn ‘Physiologie du goût’ (1825).

2014-05-07-FedUpPoster2Het doel van een ethiek is vrijheid. En vanuit die vraag onderscheidt Epicurus behoeften en verlangens. Eten is een natuurlijke behoefte, die ook noodzakelijk is: je moet eten om te overleven. Dan kan je er best van genieten. Er zijn ook natuurlijke behoeften, die niet noodzakelijk zijn om te leven, zoals gedichten lezen. Maar dan zijn er verlangens, die evenmin natuurlijk als noodzakelijk zijn. Streven naar macht of rijkdom, bijvoorbeeld, die de vrijheid meer verhinderen dan bevorderen. Wanneer we vrijheid en geluk missen, beginnen we te verlangen naar luxueuze dingen: we denken dat we geld willen, maar eigenlijk willen we onafhankelijkheid. Geslaagde reclame vat dit perfect: de mooie wagen biedt vrijheid, en bij de lekkere fles champagne komt meteen het fijne gezelschap. Continue Reading ›

‘Koken met filosofen’, Canvas – ‘Het Voordeel van de Twijfel’

1391928_395105643974969_8578582657454954937_nKoken met Filosofen‘ was de vierde aflevering van ‘Het Voordeel van de Twijfel‘, een Canvas-programma van Bram Van Splunteren en Stefaan Van Brabandt.

Samen met Gentse professor Ignaas Devisch bereidde ik een lunch – Toast met champignon, lamskroon met boontjes en gebakken aardappelen.

Ondertussen spraken we over onze liefde voor lekker eten, over voedsel als maatschappelijke vraag, over Aristoteles, Epicurus en Spinoza.

Twee andere duo’s kookten ook samen…

En in het programma spreekt filosoof Stefaan Van Brabandt met Peter Singer, Michael Pollan ea.

De volledige aflevering is hier te bekijken op de zender Canvas.
“Wat is gezonde en ecologisch verantwoorde voeding? Moet er een taks komen op suiker- en vetrijke producten? Hoe is de voedselindustrie georganiseerd en wat zijn hiervan de sociale, ecologische en economische gevolgen voor de mens, de wereld en het milieu? En mogen we eigenlijk dieren eten? Welke waardevolle inzichten bieden filosofen als Epicurus en Peter Singer hieromtrent?

Continue Reading ›

Over lekker eten en levenskunst…

Tijdens de vakantie – lekker eten, en levenskunst… 

In imageshet radioprogramma  ‘Klara Serveert‘ schuif ik aan tafel  met Pat Donnez en Yves Desmet, en andere gast Peter Scholliers, op zaterdag 27 december. We eten er ook gezellig bij.

Wat waren nu de belangrijkste momenten van 2014? En hoe kijken we naar het nieuwe jaar?

Van 12.00 tot 14.00 uur op Klara. Met livemuziek door Bel Ayre, Pieter Theuns (luit & theorbe), Pieter Vandeveire (viola da gamba) en Lieselot De Wilde (sopraan).

‘Voer voor Filosofen’ 

1391928_395105643974969_8578582657454954937_nEn op dinsdag 30 december kook ik ‘Toast met Champignon’ voor de camera van ‘Het Voordeel van de Twijfel’, op Canvas. Om 20.40 uur. Ik bespreek er het belang  eten en levenskunst, samen met filosoof Ignaas Devisch, en andere gasten. Stefaan Van Brabandt leidt alles in goede banen.

 

‘Voer voor Filosofen’ – een filosofie-ontbijt in Antwerpen

En op zondag 8 februari 2015 serveer ik een filosofie-ontbijt aan  The School of Life, in Antwerpen.  Welkom!

Wie deelneemt, kan kiezen tussen twee filosofische ontbijtborden, samengesteld volgens twee filosofische tradities: epicurisme en stoïcisme. Back to basics, exploreren we twee verschillende visies op een filosofisch geslaagd leven, op de zoektocht naar harmonie tussen lichaam en geest. We gaan te rade bij enkele grote geesten uit het verleden, die opmerkelijk hedendaagse visies hadden. We proeven én bespreken dit voer voor filosofen. Lekker eten vraagt een goed gesprek, en een goed gesprek lukt des te beter aan een lekkere tafel.

Vanaf 11.00 uur, Munthof, Munstraat 2, 2000 Antwerpen. Inschrijven via The School of Life.