Interview in Humo, samen met M. Boudry, 8 dec. 2015

imagesDit interview verscheen in Humo, op 8 december 2015.

“Het leven zoals het is na 13/11.

Hectoliters drukinkt zijn gevloeid sinds de aanslagen in Parijs, oeverloos gepraat en geanalyseer in de ether geslingerd. Krap één maand na de feiten zetten twee filosofen voor Humo een stapje achteruit om een breder perspectief te bieden: Maarten Boudry en Tinneke Beeckman belichten de grote maatschappelijke implicaties van 13/11. Het helikopterperspectief, James!  door Tom Pardoen / Foto’s Jelle Vermeersch

 

1503115Tinneke Beeckman publiceerde dit najaar het kraakheldere ‘Macht en onmacht’, waarin ze de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo kadert als een aanslag op het verlichtingsdenken. Maarten Boudry kwam tegelijkertijd op de proppen met ‘Illusies voor gevorderden’, over de continue spanning tussen waarheid en waanwereld, en doet geregeld van zich spreken met doorwrochte bijdragen over radicalisme en de islam. Ik ontmoet deze doordenkers in de Gentse boekhandel Limerick, waar we omsingeld zijn door de collectie schrijfmachines van W.F. Hermans. ‘Kunnen we helpen door minder breedsprakerig te zijn?’ vraagt Boudry vriendelijk.

Tijd voor de eerste vraag.

HUMO Leven we na 13/11 in een andere wereld?

Continue Reading ›

Lezing ‘Macht en onmacht’, Genk op 20 maart 2015

DSC_1329

foto: Emilio Stefani

Donderdagavond sprak ik voor een bomvol ‘Huis van de Mens’ in Genk over ‘Macht en Onmacht’, voor een gezellige avond met muziek, hapjes, en wat filosofie.

De organisatoren hadden me gevraagd of ik vanuit twee specifieke columns een verhaal kon brengen over politiek vandaag. De ene column ging over “De zaak DSK – aanzet tot corruptie“, de andere over ‘Radicale jongeren en seks, de Syriëstrijders’.

De vraag is welke politieke omslag we de laatste jaren beleven. Ik denk dat Europa wel degelijk een nieuw tijdperk binnengetreden is. Hoe sterk het seksschandaal rond DSK ook verschilt van de vele ‘Syriëstrijders’, de aanslag op Charlie Hebdo, en het laatste boek van Houellebecq: er zit wel degelijk een lijn tussen de gebeurtenissen. Die lijn is dat de republikeinse moraal  is ontspoord, dat mei ’68 enorm ingrijpend was, maar ook dat er twee totaal tegengestelde houdingen zijn tegenover de seksuele vrijheid: voor een bepaalde groep is die onbeperkt (voor DSK, voor wie aanwezig is bij debatten in de media, en anderen). Voor een andere groep moet die periode van (seksuele) vrijheid eindelijk eens gedaan zijn: een nieuw conservatisme verschijnt.

DSK lijkt een uitzonderlijk geval, maar zijn lotgevallen maken veel duidelijk over politiek in Frankrijk. Tot mei 2011 was hij de gedoodverfde presidentskandidaat voor de PS. De Fransen waren Nicolas Sarkozy zo beu, dat zijn tegenstander veel kans had om te winnen. Dat zou in mei 2012 dan François Hollande worden.

De ‘libertijnse’ levensstijl van DSK was in Parijse kringen al jaren bekend. En zelfs dat zijn gedrag ernstige problemen stelde voor vrouwelijke medewerkers – DSK viel vrouwen compulsief lastig – was geen geheim voor politici en journalisten. Dat bleek trouwens na zijn arrestatie in New York, in mei 2011 op verdenking van de verkrachting van een kamermeid. Zonder de arrestatie in New York was DSK nu president van Frankrijk.

Maar in februari 2015 verscheen DSK nog een (laatste?) maal in alle media, met een schandaal rond seksfeestjes met prostituees. Waarschijnlijk wordt hij vrijgesproken in die zaak van ‘proxénitisme’: aanzetten tot prostitutie.

Wat me opviel, was de blindheid voor de neiging tot corruptie die uit de zaak spreekt: DSK betaalde niet voor de prostituees, maar anderen deden dat wel. En zij hoopten op compensaties zodra DSK president zou worden. Dan zou DSK middelen die tot de republiek behoren inruilen voor privé doeleinden – dit is de definitie van corruptie. Maar die kwestie werd in de debatten niet besproken… Dat is opmerkelijk.

Of een politicus corrupt kan zijn of niet, hangt niet alleen van de morele kwaliteiten van dat ene individu af. Ook de zin voor het algemeen belang bij de bevolking is doorslaggevend voor de politieke cultuur. En op dit vlak lijkt Frankrijk een moeilijke periode door te maken.

Tegelijkertijd maakt het land een andere omwenteling mee: de ophef rond Houellebecqs boek ‘Soumission’ stelt de relatie tot de islam op scherp. Vlak na de publicatie was er de aanslag op de redactie van ‘Charlie Hebdo’. Houellebecq stond op de cover van dat nummer. Iconen van mei ’68, zoals  Wolinski, Cabu en Bernard Maris kwamen om het leven. Niet alleen de vrijheid van meningsuiting, ook de vrije beleving van seksualiteit werd aangevallen.

Terwijl machtige mensen vrij hun levensstijl kiezen, zoals DSK, groeit er een ressentiment tegen die vrijheid bij anderen die zich buiten de republiek plaatsen en op een fundamentalistische manier hun geloof beleven.

In mijn lezing besprak ik de noodzaak van een republikeinse moraal, met referenties aan Jean-Jacques Rousseau en Machiavelli. En ik hernam de aantrekkingskracht van de islam volgens Houllebecq in zijn nieuwe roman: de islam beantwoordt aan een gemis in de mate dat de republikeinse moraal dood is.

Na afloop was er veel discussie, heel wat boeiende suggesties en ideeën.

Agenda voor lezingen…

Op woensdag 18 februari, ‘How to have better Conversations‘, voor The School of Life Antwerpen.

Helaas is deze klas uitverkocht, maar ik geef ze opnieuw op donderdag 5 maart en op woensdag 1 april. Telkens vanaf 19.00 uur (drankjes), en om 19.30 begint de klas, tot 22.00 uur. Plaats: TSOL, Munthof, Munstraat 2, 2000 Antwerpen (prijs: 45 €).

Inschrijven kan via de kalender.

Op zondag 22 februari geef ik twee lezingen over Machiavelli voor ‘Het Zoekend Hert‘ , in de reeks ‘Pijn en plezier van het politieke dier‘- om 11.00 uur, en om 15.00 uur, die helaas ook allebei uitverkocht zijn. Maar in het najaar geef ik een ‘meesterklas’ over Machiavelli, ook voor ‘Het Zoekend Hert’ (details volgen nog). Dan lezen we drie lessen lang de belangrijkste  passages uit Machiavelli’s politieke werken.

Ik geef nog twee andere klassen voor The School of Life: ‘How to worry less about money‘ (op dinsdag 24 februari), en ‘How to connect with nature’ (dinsdag 3 maart).

Geld is een beetje taboe in onze samenleving – niemand praat er niet makkelijk over. Geen zorgen, de klas nodigt niet uit tot indiscreties. Maar ze raakt wel aan hoe je denken over geld je leven beïnvloedt. Geld is een middel, maar spijtig genoeg vaak een tiran in het leven. En geld heeft andere betekenissen dan economische ruilwaarde: het speelt een rol bij je identiteit, je status, je relaties, je visie op het leven. Continue Reading ›

“Spinoza’s Politieke Filosofie” – Lezing in Eindhoven

Gisteren gaf ik een lezing over Spinoza’s politieke filosofie voor de Wijsgerige Kring in Eindhoven – een fijne ervaring, met een talrijk en aandachtig publiek. Nadien kreeg ik de vraag naar de tekst van de lezing.

In mijn boek ‘Door Spinoza’s Lens‘ werk ik de aangehaalde thema’s veel uitvoeriger uit – Spinoza’s naturalisme, zijn bewondering voor Machiavelli, zijn affiniteit met Hobbes (en de verschillen), zijn radicale verschillen met Thomas van Aquino’s scholastische denken.

Ook op deze blog staan enkele kortere teksten over Spinoza:

Enkele regels voor het goede leven. 

Een column in de krant De Standaard over de wijsheid van Spinoza ook in politieke zin.

En over wat kritisch denken denken betekent, en hoe je de actualiteit kan begrijpen.

 

En over Machiavelli:

Een column over Machiavelli’s fantastische politieke inzichten.

Lezing Machiavelli op 22 februari volzet – nieuwe lezing om 15.00 uur

imagesOp zondag 22 februari 2015 geef ik om 11.00 uur een lezing over Niccolo Machiavelli, in filosofiehuis ‘Het Zoekend Hert‘, te Antwerpen.

Aangezien de zaal hiervoor volzet is, geef ik dezelfde lezing opnieuw, om 15.00 uur, op dezelfde dag. Inschrijven kan op mailadres hetzoekendhert@gmail.com. Inkom bedraagt 9 euro.

De hele reeks heet ‘Pijn en plezier van het politieke dier’: zie programma van het zoekend hert.

image

Lezing Machiavelli, in reeks “Pijn en Plezier v/h Politieke Dier”, te Antwerpen

“Pijn en Plezier van het politieke dier” is een reeks lezingen bij Het Zoekend Hert, Antwerpen, telkens op zondag, één keer per maand. De lezingen beginnen om 11.00 uur, in  Koninklijkelaan 43, 2600 Berchem-Antwerpen. Inkomprijs is 9 euro.

De eerste lezing is op 25 januari: Josine Blok spreekt over Aristoteles.

Op 22 februari geef ik een lezing over Machiavelli.

Dan volgen Wessel Krul, over Hobbes (22 maart); Hans Achterhuis over Hannah Arendt (19 april); Frank Ankersmit over Habermas (17 mei); Ronald Tinnevelt over Martha Nussbaum (7 juni) en Manu Clayes en Bleri Lleshi sluiten af (21 juni).

Inschrijvingen op hetzoekendhert@gmail.com

image

 

 

 

 

Lezingen over ‘Machiavelli en buitenlandse politiek’

Unknown-1Met mijn bewondering voor Spinoza, nam ook mijn fascinatie voor Machiavelli toe. Spinoza noemt hem de ‘zeer wijze, sluwe Florentijn’. Nochtans heeft Machiavelli een slechte reputatie: de machtswellusteling, de cynicus, de immorele denker.

Maar eigenlijk levert hij fantastische inzichten voor wie in politiek is geïnteresseerd.

Daarom geef ik graag lezingen over zijn leven en werk. Gisteren, bijvoorbeeld, voor het Olivaint-genootschap. Dat was een fijne, leerrijke ervaring voor een publiek van nieuwsgierige jongeren.

Ik stel de vraag of het wel klopt  dat ‘het doel  de middelen heiligt’ volgens Machiavelli. Mijn antwoord is duidelijk negatief. Dan komt de originaliteit van zijn methode aan bod: hoe de Florentijn de geschiedenis benaderde. En waarom hij de essentie van de politiek in de Romeinse Republiek terugvond. De kernbegrippen ‘noodzaak’, ‘virtù’ en ‘fortuna’, en ‘raison d’état’ pas ik toe op actuele voorbeelden. En ik besluit met enkele kritische opmerkingen.

Ongetwijfeld ga ik in volgende projecten dieper op Machiavelli’s denken in – hij blijft me inspireren. In het derde hoofdstuk van ‘Door Spinoza’s lens‘ had ik de affiniteit tussen Spinoza en Machiavelli al uitgewerkt.