“Wat zijn de motieven achter groepsdruk?” column DS 4 okt. 2018

Patrick Loobuyck legt de liberale principes mooi uit: sociale druk mag iemands deelname aan een toneelstuk niet verhinderen (DS, 3/10). Maar liberale principes schieten te kort om het fenomeen dat hij aanklaagt – groepsdruk – te doorgronden. Een voorbeeld dat hij geeft is dat Fatima Ezzarhouni afhaakt: zij wil niet meer participeren aan het theaterstuk ‘Lams Gods’ van Milo Rau. De redenen voor haar beslissing blijven echter onduidelijk, en haar situatie is complex. Los van haar geval, gebeurt het wel dat vrouwelijke performers tijdens of na een artistieke performance onder druk worden gezet. Zo moest de Marokkaanse actrice Loubna Abidar in 2015 Marokko ontvluchten nadat ze in ‘Much Loved’ een prostituee speelde. Nu wil Abidar in Frankrijk taboes over seksualiteit doorbreken. Ze botst op heel wat weerstand.

Iemand geen rol op de scène gunnen, gaat niet alleen over een beperking van iemands rechten. De vraag blijft: wat zijn de motieven van de groep die druk uitoefent? Hier speelt hoe mensen met hun eigen lichamelijkheid kunnen omgaan. Wat als al het lichamelijke slechts zondig is? Wat als sensualiteit vooral gecontroleerd moet worden, ook door iemands verschijning te controleren? Wat als vrouwelijkheid alleen verlokking betekent? Dan is deelnemen aan kunst met haar soms letterlijke naaktheid en kwetsbaarheid, verboden.

Wie contacten heeft in het onderwijs, weet dat de kunstzinnige activiteiten van sommige kinderen al heel vroeg in het gedrang komen. Er zijn allochtone ouders – neen, niet allemaal, maar het gebeurt – die kinderen wel mee laten oefenen voor het schoolse toneelstukje, maar op de dag van de opvoering hun kinderen thuishouden en zelf niet opdagen. Zo missen die kinderen het plezier om op te treden; ze missen een gedeelde ervaring met andere kinderen en een stimulerende artistieke prestatie. Dit alles heeft effecten op latere keuzes. Hoeveel mensen met een carrière op de televisie of in het theater, stonden juist op school voor het eerst op scène? Hetzelfde geldt voor andere kunstzinnige activiteiten: dansen, zingen, tekenen, schilderen. Oog voor schoonheid, die niet tot geile prikkels of provocaties kan worden herleid, ontwikkelt men dankzij een opvoeding.

Lichamelijke activiteiten omvatten ook sport. Niet toevallig duiken hier mogelijk conflicten met allochtone ouders op: jongens en meisjes die niet samen mogen sporten; meisjes die niet mee mogen zwemmen. De ouders zelf wijzen op de vrijheid van godsdienst in de multiculturele samenleving: zij mogen beslissen in naam van hun geloof. Dat kan best, maar hun keuzes hebben gevolgen voor de toekomstkansen van hun kinderen. Opvoeding en initiatie in de kunsten beïnvloeden of volwassenen aan cultuur deelnemen, alsook of ze aanvaarden dat anderen dat doen.

Hiermee raakt dit thema aan de diversiteit. Diversiteit wil zeggen dat burgers uiteenlopende etnische achtergronden, religieuze opvattingen en seksuele voorkeuren hebben. Idealiter zijn ze in al hun verschillen even goed aanwezig in de politiek, op school, in de bedrijfswereld, en in de kunsten. Deze diversiteit op alle domeinen is een belangrijk politiek streefdoel. Dan blijken heel wat domeinen ‘te blank’ te zijn.

Bijvoorbeeld de kunsten: men probeert een idee te krijgen van de reële diversiteit op en voor het podium. In de zaal en op de planken zijn er veel te veel blanken. Volgens de liberale logica wijst dit op racisme en discriminatie: als individuen ergens niet geraken, worden ze verhinderd. Alle obstakels moeten dus verdwijnen: gelijke kansen betekent dat iedereen zijn recht op een oorspronkelijke vrijheid herwint. Die gedachte klinkt heel fair. Ongetwijfeld spelen racisme en discriminatie wel degelijk een rol, en dat moet worden aangepakt. Alleen is die verklaring ontoereikend: ook hoe mensen met lichamelijkheid en sensualiteit omgaan, moet deel uitmaken van het debat over vrijheid en diversiteit.

Kortom, als je alleen vanuit de liberale logica denkt, dan mis je een belangrijke factor: de bredere cultuur en het geheel van overtuigingen die mensen kunnen motiveren om de rechten van anderen al dan niet te erkennen.”

Deze column verscheen in De Standaard op 4 oktober 2018.

“De status van leerkrachten is fors gedaald”, DM 22 sept. 2018

In de reeks “Het kernkabinet” van De Morgen interviewde Lieven Desmet me. Het thema was een onderzoek over leerkrachten.

“Tussen de 41 en 49 uur per week. Zo veel werken voltijdse leerkrachten in het Vlaams onderwijs. Met die resultaten kunnen de onderhandelingen voor een aantrekkelijk en werk­baar lerarenberoep opnieuw van start gaan.

Filosofe en columniste Tinneke Beeckman: “Het is vooral zaak om de autoriteit en autonomie van de leraar te herstellen.”

Voltijdse leerkrachten werken ruim 41 uur per week. Het gaat hier om cijfers over het hele jaar, inclusief vakanties. Tijdens een week in het schooljaar werken leraren uit het basis­onderwijs ruim 49 uur, terwijl een collega uit het secundair gemiddeld 48 uur in de weer is. Het zijn de voornaamste resultaten uit het langverwachte tijds­bestedingsonderzoek dat in opdracht van onderwijs­minister Hilde Crevits (CD&V) werd uitgevoerd door de onderzoeksgroep TOR van de VUB. Uit dat onderzoek blijkt voorts dat 60 à 70 procent van de werktijd gaat naar lesgeven en lesvoorbereiding. De overige tijd gaat naar administratie, organisatie, beleids­taken en professioneel overleg.

Was u verrast door de uitkomst van het ­onderzoek?

Tinneke Beeckman: “Neen, ik ben niet echt verrast. Want het aantal officiële les­uren is inderdaad bedrieglijk. De belasting lijkt me erg hoog, lesgeven is een heel intense bezigheid. Vooral die bijkomende taken zijn er te veel aan. Sommige dingen lijken vanzelfsprekend, maar zijn dat niet. Zoals het feit dat leraars veel meer bereikbaar moeten zijn, via digitale platformen. Ze moeten meer uitleg geven aan ouders, of extra tijd besteden aan bijzondere taken, los van de lessen, bijvoorbeeld als ze leerlingen met speciale noden in de klas hebben. Daarom is het een goede zaak dat zo’n meting plaatsvindt. En inderdaad, de leraren die werken, beseffen hoe zwaar het is.”

De cijfers komen voort uit zelfrapportages van 9.596 leerkrachten. Zij hielden in een dagboek bij hoeveel zij in een bepaalde week werkten. Is de ontstane scepsis over de reële werkdruk terecht?

“Ik denk toch dat dit onderzoek alvast een goed vertrekpunt is. Inderdaad lijken die vakanties misschien wat overdreven. Maar de lesweken zijn enorm druk. Tegenover leerkrachten bestaat er steeds meer argwaan, ook door mensen die in de privé­sector werken. De leraar heeft veel ingeboet aan reputatie en aanzien, en dat is erg jammer. De status van ­leerkrachten is sterk gedaald. En er is een ­tendens: de investeringen voor diensten voor de héle samenleving staan onder druk.”

Het lijkt wel alsof er maar twee denkbeelden bestaan: zij die het een zwaar beroep vinden en zij die vinden dat leerkrachten te veel vakantie hebben. Vanwaar komt die polarisatie? 

“In het onderwijs werken steeds meer vrouwen, en dat geeft makkelijk de indruk dat het een zacht beroep is, met milde werkdruk. Maar dat klopt helemaal niet. De idee hierachter is dat de status van een beroepsklasse afneemt wanneer er meer vrouwen toetreden. Deze ‘Wet van Sullerot’ – naar de Franse sociologe Evelyne Sullerot – impliceert dat zowel vergoeding als ­status dalen zodra vrouwen deelnemen. Rechter, arts of leraar zouden dan minder aantrekkelijke beroepen zijn, omdat er meer vrouwen tot die groep behoren. Continue Reading ›

“De Afspraak op Vrijdag”, 7 sept. 2018, Canvas

Op vrijdag 7 september was ik te gast bij Ivan De Vadder voor De Afspraak op Vrijdag op Canvas, samen met staatssecretaris voor Asiel en Migratie, Theo Francken, en Hoofdredacteur Knack, Bert Bultinck.

We bespraken de pano-reportage over Schild en Vrienden, en de hervorming van het onderwijs.

De uitzending valt op vrt nws te herbekijken.

Drie filosofen over de aanslag in Parijs, Filosofie Magazine, 18 nov 2015

Unknown-2” Drie filosofen over terrorisme, op Filosofie Magazine.

Welke rol spelen het geloof en sociaaleconomische factoren in de aanslagen in Parijs? En is de door Hollande, Rutte en hacktivists ‘Anonymous’ verklaarde oorlog een terechte respons? Wij stelden deze vragen aan drie filosofen: Ruud Welten, Tinneke Beeckman en Paul Cliteur.”

 

Mijn tekstje volgt hier, die van Ruud Welten en Paul Cliteur staan op de Filosofie Magazine Site.

“De nieuwe aanslagen in Parijs komen helaas niet onverwacht. Na de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo vielen er doodsbedreigingen aan het adres van journalisten, die niets met de cartoons over profeten te maken hadden. Al wie de schuld bij de redactie van Charlie Hebdo legde, en tot zelfcensuur aanzette, heeft niets van radicalisme begrepen. Toegeven aan vrijheid is een glijdende schaal: voor je het weet moet je elk kritisch denken afschaffen. Continue Reading ›

‘Filosofie met Klassen’ – nieuwe ‘les’ over macht en onmacht

Zoals vorig jaar, geef ik dit jaar opnieuw ‘Filosofie met Klassen’, in samenwerking met Het Zoekend Hert. Geïnteresseerde leraren kunnen Het Zoekend Hert contacteren, en er met hun leerlingen op bezoek gaan. Ze krijgen een rondleiding in het cultuurhuis. En ik geef dan een lezing, en ga in gesprek met de leerlingen.

Dit is het thema: “ZIJN WE ECHT TOT MACHTELOOSHEID GEDOEMD?

“Dr. Tinneke Beeckman werkt aan een boek over macht en onmacht, over filosofie, politiek en economie. Ze bespreekt daarin hoe moderne techniek niet alleen mogelijkheden creëert, maar ook onze vrijheden bedreigt. In deze lezing behandelt ze één thema: welke gevaren moderne schendingen van privacy inhouden. Onthullingen over internet maken het schrikbeeld van 1984, het beroemde boek van George Orwell, reëler. Samen met de leerlingen zoekt de filosofe uit welke ideeën ons weerbaarder en krachtiger kunnen maken. ‘Want we lijken tot machteloosheid gedoemd, maar we kunnen toch onderzoeken hoe we greep krijgen op onze omstandigheden’. Ze leest fragmenten uit het boek van Orwell die eigentijdse vragen oproepen: waarom zijn privacy en intimiteit belangrijk? Hoe beïnvloedt een gebrek aan privacy het streven naar waarachtigheid? Welk belang hebben  geschiedenis, identiteit en herinnering in een democratische samenleving? Deze thema’s uit 1984 worden geïllustreerd door voorbeelden en toepassingen voor vandaag.”

Ook Patrick Loobuyck kan je vragen om een ‘klas’ te geven, over de seculiere samenleving: ‘Mag ik mijn levensbeschouwing belijden zoals ik wil?’

En Dimitri Goossens spreekt over de dood: ‘De verlamming van Medusa, tot heden toe’.

contactpersoon : Eddy Strauven,  hetzoekendhert@gmail.com.

FilosofiemetKlassenoktober2014 kopie

 

 

Immanuel Kant uitleggen aan leerlingen – gebruik de lesbrief!

Unknown

Immanuel Kant

Ben je leraar en wil je één van de belangrijkste denkers uitleggen aan je leerlingen? Of zoek je materiaal om met jongeren over filosofie te praten? Dan is dit misschien iets voor jou: een gratis ‘lesbrief’.

Door wie? De stichting ‘Internationale Spinozalens‘, die dit jaar de Spinozalens-prijs toekent aan filosofe Susan Neiman (zie vorige post).

Waarover gaat het? Een prijsuitreiking voor een hedendaagse denker – Susan Neiman – én ter ere van een ‘dode’ denker, Immanuel Kant. Over die laatste verschijnt ook een lesbrief.

Deze  mooi verzorgde en coherente ‘brief‘ is gratis te downloaden, en te gebruiken voor wie wil! De lesbrief heeft tot doel om filosofie in het onderwijs te stimuleren. ‘Dode’ denkers Spinoza en Rousseau kwamen al een bod. Ook die gratis lesbrieven kan je downloaden en vrij gebruiken door op de link te klikken,  of door naar de site van de ‘Spinozalens‘ te gaan. Continue Reading ›

‘Filosofie met Klassen’ komt op de radio…

In december – exacte datum volgt nog – komen Eddy Strauven van ‘Het zoekend hert‘, filosoof/schrijver Greg Houwer en ikzelf op de radio (‘Het Vrije Woord’ , radio 1 met Frank Stappaerts).

We spreken over het project ‘Filosofie met Klassen‘: een klas met scholieren (17-19 jaar) kan een ontmoeting/lezing met een filosoof regelen tijdens een bezoek aan het prachtige filosofiehuis in Berchem. Het aanbod bevat: mezelf over Spinoza, Greg Houwer over identiteit en Dimitri Goossens over de dood.  Continue Reading ›