‘Gelijkheid als richtsnoer’, column DS 15 juni 2015

Unknown 08.33.05“Nu John Crombez voorzitter is, heeft de sp-a een wervend verhaal nodig, klinkt het eensgezind in de kranten. Eerst inhoud leveren, dan een strategie uitstippelen. Maar welk verhaal? De sp-a kan inspiratie vinden in haar basisprincipe: gelijkheid. Alleen is de wereld te complex geworden om die gelijkheid vooral als een herverdeling van rijk naar arm te zien, als de strijd van arbeiders tegen kapitalisten. Mensen hechten aan levenskwaliteit. En de samenleving is divers. Maar zelfs dan blijft gelijkheid een richtsnoer.

UnknownVolgens de Franse filosoof Marcel Gauchet is de belangrijkste verwezenlijking van de democratisering de hedendaagse metafysische gelijkheid, die volgt op een ‘sortie de la religion’. Vanaf de zeventiende eeuw begint een proces dat een einde maakt aan de allesoverheersende hiërarchie die godsdienst oplegt aan de hele samenleving. Er blijft nog wel ruimte voor geloof. Voordien werd de samenleving samengehouden door verschillende relaties tussen partijen die van nature niet gelijk zijn: tussen God en mens, tussen politieke machthebbers en burgers, tussen man en vrouw, tussen ouders en kinderen. Een bovennatuurlijke macht structureert de traditie en hiërarchie. Elk individu heeft als lid van de gemeenschap een plaats in die structuur, en moet die aanvaarden.

Maar de gelijkheidsgedachte breekt met dat idee van ongelijkheid: ze vervangt traditie en haar onderwerping aan het verleden, en richt zich op de toekomst. Ze vertrouwt daarbij niet meer op bovennatuurlijke krachten, maar op de kracht van mensen. Ze leert dat mensen hun lot in eigen handen kunnen nemen, eerder dan de tragiek van het leven te ondergaan.

Die levensvisie had een enorme impact op de levensstijl. Zo veronderstelt de ontwikkeling van therapie een metafysische gelijkheid. Elke moderne therapie, van welke strekking ook, veronderstelt de mogelijkheid om de klassieke, conservatieve hiërarchie te bevragen in open, eerlijke gesprekken. Over je ouders, bijvoorbeeld, kan en mag je toegeven dat je je als kind in de steek gelaten voelde. Dat is geen verraad, geen gebrek aan respect, maar een noodzakelijk inzicht om je verlangens en behoeften te begrijpen. Maar als je vastzit in conservatieve, patriarchale structuren, moet je respect tonen voor je ouders, ongeacht hoe ze zich gedragen. Ook al vernedert je vader zijn vrouw en zijn kinderen. Ook al is je moeder depressief en weinig betrokken. Een jongere heeft dan geen eigen stem, tenzij om instemming te betuigen. Maar het is dankzij de afstand tot traditie en hiërarchie, – al dan niet in het kader van een therapie – dat je voor jezelf een weg kan uitstippelen.
Neem nu de ontroerende getuigenis van Riadh Bahri over leven met depressie. Bahri legt eerlijk uit hoe moeilijk het is om toe te geven dat je hulp nodig hebt. Maar moedig zocht hij een therapeut. En er kwam verbetering. Een therapeut oordeelt niet. Hij bekijkt je niet vanuit de verwachtingen van je opvoeding, je cultuur, je omgeving.

Wat is het verband met een socialistisch project? Links strijdt voor mensen die kampen met armoede en werkloosheid. Die situaties gaan vaak gepaard met andere problemen: lichamelijke en psychische ziekten, verslaving, schulden, mishandeling, opvoedings- en gedragsproblemen. Een laag zelfbeeld en permanente angst werken verlammend. Een modern links project bevrijdt mensen niet alleen uit hun economische en sociale ketenen. Maar het helpt mensen ook om hun levenskwaliteit te verbeteren, door denkbeelden die allerlei vormen van ongelijkheid en hiërarchie in stand houden, te bestrijden. Tenslotte kan een progressief project alleen tot doel hebben dat mensen onafhankelijk worden. Dat is actueler en dringender dan ooit. Uiteraard verkiezen sommige mensen nog altijd traditie en hiërarchie of stemmen ze voor autoritaire leiders. Maar met die voorkeuren tonen ze gewoon dat ze conservatief zijn.”

‘Maand van de filosofie’ – over ‘ongelijkheid’

April is de maand van de filosofie. Het thema is ‘ongelijkheid’. Er zijn vele activiteiten, op vele plekken.

In Amsterdam neem ik deel aan de’Nacht van de Filosofie‘, in Pakhuis de Zwijger.

Om 19.15 uur tot 20.00 uur interview ik de Amerikaanse filosofe Susan Neiman in de Grote Zaal.

En om 22.30 uur tot 23.10 geef ik een lezing over de Franse schrijfster en activiste Olympe de Gouges in de Expo-zaal.

In Vlaanderen zijn er ook activiteiten:

Op zaterdag 4 april is er in Leuven het ‘Feest van de Filosofie‘. Om 13.30 uur geeft John Gray de openingslezing in de Schouwburg. Ik hoorde hem onlangs in De Singel, en vond het erg de moeite.

Vanaf 16.00 uur zijn er in Leuven ook lezingen en panelgesprekken in het ‘ STUK’, met Philippe Van Parijs, Frank Vandenbroucke, Eva Brems, Bea Cantillon, Antoon Vandevelde, Julian Hetzel en vele anderen. Dan is er ’s avonds de filmvoorstelling Enjoy Poverty van Renzo Martens (om 20u00) en met een performance van Christophe Meierhans (om 20u30).

Op zaterdag 25 april is er – vanaf 10.00 uur –  in Gent de ‘Dag van de Filosofie‘, waar een hele reeks boeiende sprekers, zoals Bea Cantillon (openingslezing), Freddy Mortier, Danny Praet, Ides Niçaise, Jelle Versieren, Peter Aers en vele anderen op het programma staan.

Wie dus een gezellige, boeiende filosofische dag of nacht wil meemaken, heeft keuze genoeg!

 

‘Klara Serveert’, met Pat Donnez en Yves Desmet.

B53L_zdCAAASm-T

vlnr: Pat Donnez, Yves Desmet en Peter Scholliers.

Gisteren schoof ik mee aan tafel met Pat Donnez, Yves Desmet en Peter Scholliers (culinair historicus), in de Klara-studio ‘Toots’.

We hadden het over lekker eten, Spinoza, Ayn Rand, toenemende ongelijkheid. En over werken in de academische wereld…. De ‘tafelcauserie’ valt op Klara opnieuw te beluisteren.

Tussendoor speelde muziekgezelschap ‘Bel Ayre’ barokmuziek, live in de studio.