‘Cultuurmarxisme verlamt de kracht van links’, DM, 26 sept. 2017

Dit stuk verscheen in De Morgen op 26 september 2017. Het is een reactie op een stuk van Mark Elchardus: ‘Kritiek op neoliberalisme hetzelfde als kritiek op cultuurmarxisme? Komaan zeg’, in De Morgen op 23 september.

De aanleiding is de recente persaandacht voor de opinies van Thierry Baudet, Sid Lukassen en Paul Cliteur: enkele commentatoren meenden dat ‘cultuurmarxisme’ een algemene kritiek is vanwege rechtse critici zoals neoliberalisme de kritische term is voor linkse denkers. Maar die gelijkschakeling gaat niet op.

“Mark Elchardus heeft groot gelijk dat het zogenaamde cultuurmarxisme en neoliberalisme niet zomaar naast elkaar kunnen worden geplaatst. Maar hij onderschat wel de ondermijnende werking van die nieuwe zogenaamd linkse analyse, in eerste instantie voor linkse bewegingen zelf. In die zin is het fantoom van het cultuurmarxisme de twijfelachtige bondgenoot van het neoliberalisme.

Herbert Marcuse tussen de studenten, 1968.

Elchardus verwijst terecht naar Herbert Marcuse als een bron van de ‘cultuurmarxistische’ gedachte dat minderheden vanuit hun kwetsbare positie een moreel gelijk incarneren, waarmee ze elke politieke discussie kunnen bepalen. Marcuse schreef in ‘A critique of pure tolerance’ dat niemand ideeën hoeft te verdragen, die de kansen op een leven zonder angst of ellende beperken. Elke uitspraak waarbij een ‘kwetsbaar’ iemand uit een minderheid zich niet goed voelt, moet worden vermeden. Zo ontstaat de vrijgeleide voor censuur en manipulatie: niet de argumenten of de feiten bepalen het gesprek, maar of iemand zich door ideeën bedreigd voelt.

 

Elchardus heeft ook gelijk dat de aanhangers van deze ideologie een numerieke minderheid vormen, alsook dat ze nogal veel rumoer maken. Maar toch onderschat hij hun impact. Een numerieke minderheid kan wel een koers bepalen. Dat is des te meer het geval wanneer toonaangevende intellectuele en culturele instellingen die logica overnemen. Amerikaanse universiteiten worstelen steeds meer met deze identitaire retoriek (de zogeheten micro-agressies, bijvoorbeeld), die de kwaliteit van het onderwijs aantasten.

Maar zo ver hoef je niet te zoeken. In de media en op sociale media neemt de identitaire logica vol zelfvertrouwen toe: iemands gedachten worden schaamteloos tot zijn afkomst, positie of godsdienst herleid. Ben je ‘wit’ of ‘blank’, dan heb je alvast moreel en dus ook inhoudelijk ongelijk, want je spreekt vanuit de machtspositie. Ben je niet-wit, dan word je verondersteld trouw zijn aan op voorhand vastgelegde ideeën. En speel je de rol van kritische allochtoon, dan moet je een vrijgeleide krijgen, zelfs al formuleer je gedachten die een progressief streven naar universele waarden en positief samenleven ondergraven. Aangezien hier een moreel argument achter schuilgaat – het slachtoffer spreekt! – lijkt elke discussie al beslecht. In die zin is cultuurmarxisme wel degelijk een probleem, dat links best zelf ernstig neemt.

Meer nog, deze tendens verlamt de kracht van links om tegen het neoliberalisme te strijden.

De identitaire logica werkt namelijk splijtend: zelfs geëngageerde, linkse mensen kregen al het verwijt racistisch te zijn. Deze zomer overkwam het enkele medewerkers van Theater aan Zee, na de kritiek van Tunde Adefioye. Zo vertrekt links in verdeelde slagorde. Daarnaast ontstaat er onzekerheid over het aanvaardbare intellectuele gedachtengoed. Deze wending maakt een karikatuur van Marcuses opzet: hij wilde de waarde van de Westerse beschaving op zich nooit in vraag stellen. Maar die implicatie bestaat nu wel. Links heeft nochtans voldoende intellectuele wapens om tegen de neoliberale tendensen weerstand te bieden. Maar dan moet het ideeën uitsluitend beoordelen op basis van hun intrinsieke waarden en kwaliteiten, ongeacht wie ze heeft bedacht.

Een oude, dode Italiaan als Antonio Gramsci kan ook nog inspireren: hij analyseerde niet alleen de kracht van culturele ideeën, maar bleef onvermoeid de economische machtsrelaties fileren, en verdedigde moeiteloos de hoogtepunten van een cultuur – voor hem kregen kinderen van arbeiders in hun opleiding idealiter ook Latijn mee.

Helaas worden politieke vraagstukken vandaag herleid tot morele posities, en zelfs tot essentialistische reflexen. Dit is niet alleen een stap terug ten opzichte van de progressieve theorieën over de gelijkheid en de zelfontplooiing van alle mensen. Het verhindert een heldere kijk op de noodzakelijke strijd.

Het cultuurmarxisme is dus een godsgeschenk voor neoliberale adepten. Wie het goed meent met links, heeft alle redenen om die identitaire, censurerende en reductionistische tendensen te ontkrachten.”

Boek ‘Macht en Onmacht’ voor derde maal genomineerd

Na de nominatie voor de Liberalesprijs 2016, en de Socrates-Wisselbeker 2016, is ‘Macht en OnMacht. Een verkenning van de hedendaagse aanslag op de Verlichting’ genomineerd voor de Boekenprijs deMens.nu.

image005De uitreiking is op zaterdag 18 juni te Brussel.

De jury wordt samengesteld uit de voorzitters van deMens.nu, het Vermeylenfonds, het Willemsfonds en de Humanistisch-Vrijzinige Vereniging.

Ze selecteerde uit een longlist van 20 werken de volgende 5 werken :

– Tinneke Beeckman – Macht en Onmacht – de Bezige Bij;
– Paul Cliteur en Afshin Ellian – Legaliteit en Legitimiteit – Leiden University Press;
– Paul De Grauwe – De Limiten van de Markt – Lannoo
– Johan Op de Beeck – Napoleon (twee delen) – – WPG
– Floris Van Den Bergh – Beter Weten (ISVW Uitgevers).
De vorige laureaten waren Alicja Gescinska (2012) en Dirk Verhofstadt (2014).

Brainwash-festival in Amsterdam in okt. 2015 – sfeerbeelden

Face-to-FaceTijdens het Brainwash-festival  op 24 oktober 2015 in Amsterdam organiseerde het Vlaams-Nederlands Forum voor Filosofie  een gelegenheid voor face-to-face philosophy. De formule: een deelnemer kan een gesprek aangaan met een filosoof naar keuze. De filosoof geeft een aantal thema’s op, en wacht op een gesprekspartner.

Hier zijn enkele sfeerbeelden van die gelegenheid (dank aan Frank Stappaerts)

 

Patrick Loobuyck druk in gesprek, met Paul Cliteur aan een andere tafel

Patrick Loobuyck druk in gesprek, met Paul Cliteur aan een andere tafel.

 

De dames aan de Ingang...

De dames aan de ingang…

 

Mede-organisator Christel

Mede-organisator Christel, met Eef Cornelissen en Kristof Van Rossem op de achtergrond.

 

Veerle Pasmans

Veerle Pasmans

 

Organisator Eddy Strauven

Organisator Eddy Strauven

 

Maarten Boudry en ik rustig in gesprek...

Maarten Boudry en ik in gesprek…

 

 

Drie filosofen over de aanslag in Parijs, Filosofie Magazine, 18 nov 2015

Unknown-2” Drie filosofen over terrorisme, op Filosofie Magazine.

Welke rol spelen het geloof en sociaaleconomische factoren in de aanslagen in Parijs? En is de door Hollande, Rutte en hacktivists ‘Anonymous’ verklaarde oorlog een terechte respons? Wij stelden deze vragen aan drie filosofen: Ruud Welten, Tinneke Beeckman en Paul Cliteur.”

 

Mijn tekstje volgt hier, die van Ruud Welten en Paul Cliteur staan op de Filosofie Magazine Site.

“De nieuwe aanslagen in Parijs komen helaas niet onverwacht. Na de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo vielen er doodsbedreigingen aan het adres van journalisten, die niets met de cartoons over profeten te maken hadden. Al wie de schuld bij de redactie van Charlie Hebdo legde, en tot zelfcensuur aanzette, heeft niets van radicalisme begrepen. Toegeven aan vrijheid is een glijdende schaal: voor je het weet moet je elk kritisch denken afschaffen. Continue Reading ›

‘Brainwash-festival’ in Amsterdam, zaterdag 24 oktober 2015

brainwash affiche

Samen met Marli Huijer, Katrijn Van Hauwermeiren, Coen Simon, Paul Cliteur, Maarten Boudry, Patrick Loobuyck, Han Van Ruler, Veerle Pasmans, Wouter Kusters, Peter Venmans en vele anderen doe ik mee aan de ‘Contactdag’ tijdens het Brainwash-festival in Amsterdam.

De formule: een deelnemer kan een gesprek aangaan, met wie hij/zij wil. Elke filosoof geeft een aantal thema’s op – de mijne zijn praktische filosofie, politieke filosofie en het Vlaams-Nederlanfs Forum voor Filosofie. De filosofen zitten afwisselend aan tafels.

Voor de face-to-face philosophy ben ik beschikbaar tussen

14.15 – 14.45 uur;  15.45 – 16.05 uur en 17.15 – 17.35 in het  TOBACCO theater: Bankgeheim & Studio / Nes 73-87

Unknown-1Avondprogramma 

En dan ga ik om 18.30 tot 19.10 in gesprek met Kader Abdolah, De Ander / Frascati 1 / Nes 63, onder leiding van Anna Luyten.

Vorig jaar hebben Kader Abdolah en ik deelgenomen aan een lezingencyclus met de Denker des Vaderlands, Marli Huijer. Ondertussen zijn die lezingen ook op CD verschenen, als ‘Een filosofisch fundament voor zelfkennis’.

Foto’s Guy Kleinblatt – humanisme en passie

Guy Kleinblatt fotografeerde ‘de passie van humanisten’. Het werd een reeks met foto’s van Naema Tahir, Assita Kanko, Edel Maex, Dirk Verhofstadt, Etienne Vermeersch, Gene Bervoets, Reinhilde Decleir, Warre Borgmans en vele anderen… Alle foto’s staan in een boek, bij Guy Kleinblatt zelf verkrijgbaar.

De tentoonstelling wordt hernomen aan de Universiteit Antwerpen, in mei.

Unknown

Elk portret is een collage, met enkele voorwerpen die de passie van de persoon verbeelden…

Aan de muur in Berchem, met Dirk Verhofstadt, Etienne Vermeersch en Naema Tahir. Foto genomen door Assita Kanko (die een geweldig mooi portret heeft op deze tentoonstelling).

1176159_10203064736682127_883837204_n