“Politiek als rancuneleer”, column DS, 19 jan. 2015

Unknown 08.33.05 “Wat zijn de oorzaken van de terreur? De Westerse politiek, of het islamfundamentalisme? Beiden spelen een rol. En beiden zijn deel van een breder imperialisme. Het is dus niet “of het Westerse imperialisme of het islamitische”, maar “en…en”. We moeten beide afwijzen.

Chomsky over hypocriete Westen

Meteen na de aanslagen op Charlie Hebdo hekelde Noam Chomsky de Westerse hypocrisie. Het Westen presenteert zich als het kamp van de rechtvaardigen, en van de verdedigers van de vrijheid. De aanslag in Parijs treft het ‘vrije’ westen dan in haar hart: terreur wil de pers monddood maken. Veel te eenzijdig, volgens Chomsky: al te vaak ondermijnt het vrije Westen de persvrijheid in andere landen. En het aarzelt daarbij niet om oorlogsmisdaden te plegen door burgerdoelwitten aan te vallen. Helaas is de Westerse pers daarover heel wat minder verontwaardigd dan over een aanval op eigen rangen. Zo reageerde bijna niemand toen Amerikaanse militairen in 2004 het hospitaal van Fallujah in Irak bezetten, om een einde te maken aan de rapportering van Iraakse burgerslachtoffers… Tja, dat was niet echt een democratische zet.

Unknown-2Het Westen, herhaalt de radicale, linkse Chomsky, voert zelf een imperialistische, onrechtvaardige buitenlandse politiek. In naam van de democratie vielen al duizenden burgerslachtoffers in Irak, Afghanistan en Libië. De lokale bevolking wordt daarbij nauwelijks gehoord. Ze is gewoon een schakel in een geopolitiek plan. De Westerse regeringen bedekken met de mantel der hypocrisie de ondemocratische politiek van ‘bevriende’ regimes in Saoedi-Arabië en Qatar.

Imperialisme in Arabische Wereld

Deze kritiek is terecht. Maar maakt dit de moslimwereld tot slachtoffer van het Westen? Ligt de almacht volstrekt bij de ene groep, en de onmacht volstrekt bij de andere, zoals Chomsky suggereert? Helemaal niet. De Arabische wereld voert op haar manier evengoed een imperialistische politiek: politici worden benaderd, voetbalploegen overgenomen, moskeeën gesubsidieerd. Bij elke publicatie declameren regeringen van Marokko tot Pakistan wat toegelaten is, of niet. Via schotelantennes en internet verspreiden ze hun visie, maar ook haatspeeches en complottheorieën. Continue Reading ›

Lezing Machiavelli op 22 februari volzet – nieuwe lezing om 15.00 uur

imagesOp zondag 22 februari 2015 geef ik om 11.00 uur een lezing over Niccolo Machiavelli, in filosofiehuis ‘Het Zoekend Hert‘, te Antwerpen.

Aangezien de zaal hiervoor volzet is, geef ik dezelfde lezing opnieuw, om 15.00 uur, op dezelfde dag. Inschrijven kan op mailadres hetzoekendhert@gmail.com. Inkom bedraagt 9 euro.

De hele reeks heet ‘Pijn en plezier van het politieke dier’: zie programma van het zoekend hert.

image

Lezing Machiavelli, in reeks “Pijn en Plezier v/h Politieke Dier”, te Antwerpen

“Pijn en Plezier van het politieke dier” is een reeks lezingen bij Het Zoekend Hert, Antwerpen, telkens op zondag, één keer per maand. De lezingen beginnen om 11.00 uur, in  Koninklijkelaan 43, 2600 Berchem-Antwerpen. Inkomprijs is 9 euro.

De eerste lezing is op 25 januari: Josine Blok spreekt over Aristoteles.

Op 22 februari geef ik een lezing over Machiavelli.

Dan volgen Wessel Krul, over Hobbes (22 maart); Hans Achterhuis over Hannah Arendt (19 april); Frank Ankersmit over Habermas (17 mei); Ronald Tinnevelt over Martha Nussbaum (7 juni) en Manu Clayes en Bleri Lleshi sluiten af (21 juni).

Inschrijvingen op hetzoekendhert@gmail.com

image

 

 

 

 

‘De hemel verdienen’, column DS, 15 dec 2014

“In de weekendkrant stond een lezenswaardig interview met ex-jihadist Elias T. (DS 13 december). Hij sloot zich aan bij radicale fundamentalisten en vertrok naar Syrië om Assad te bestrijden. Hij was goed opgeleid en had een goede job. Zijn verhaal staat haaks op het beeld van de laagopgeleide, werkloze moslimjongen zonder perspectief, die ten prooi valt aan fundamentalisme.
Elias T. is geen uitzondering: veel ‘wereldberoemde’ jihadi’s zijn hoogopgeleid en welvarend. Volgens de antropoloog Scott Atran is de kans op jihadisme veel groter bij idealistische moslims dan onder gemarginaliseerden en bezitslozen.

Nochtans worden frustratie, discriminatie, werkloosheid en gebrek aan perspectief systematisch geduid als de voedingsbodem van het jihadi-fundamentalisme. Elias T. toont hoe eenzijdig die verklaringen zijn.

Wie over fundamentalisme in het Westen nadenkt, heeft nog andere vragen. Continue Reading ›

Laudatio voor Susan Neiman door Frank Vandenbroucke

850A2470

Susan Neiman ontvangt de prijs uit handen van burgemeester Jozias Van Aartsen, onder goedkeurend oog van juryvoorzitter Frank Vandenbroucke.

Voor de uitreiking van de Internationale Spinozalens aan Amerikaanse filosofe Susan Neiman sprak juryvoorzitter Frank Vandenbroucke vorige maandag deze laudatio uit.

“What is the meaning of good and evil in the 21st century, and what is the role of ideals in politics? By selecting Immanuel Kant as the ‘dead philosopher’ and Susan Neiman as the ‘living philosopher’ for the International Spinoza Award 2013-1014, the jury did not hesitate to put these questions – on good and evil and on political ideals – center stage in our deliberations and in the public debate we call for. Obviously, if there is one thing Susan Neiman’s whole oeuvre convincingly shows, starting from her 1994 book on The Unity of Reason: Rereading Kant, it is that Kant’s philosophy is far from ‘dead’, on the contrary.

Continue Reading ›

‘Na een mijnramp’, column De Standaard, 19 mei 2014

Unknown 08.33.05“Volgende zondag gaan we stemmen. Wie niet meteen gemotiveerd is, kan er even in de krant de berichten over Turkije op naslaan. Dan wordt meteen duidelijk hoe belangrijk verkiezingen zijn. Onlangs heeft Erdogan, de leider van de conservatieve regeringspartij AKP, overtuigend de nationale verkiezingen gewonnen. Ondanks de berichten van corruptie, ondanks massale straatprotesten in Istanbul, ondanks de antidemocratische beperkingen van de vrije meningsuiting. En dankzij steun van conservatieve kiezers. Maar door een onverwachte omstandigheid betreurt een deel van die kiezers hun stem nu al, en dat vlak na de verkiezingen: bij een mijnramp in de industriestad Soma sterven Unknownminstens driehonderd werkers door de slechte arbeidsomstandigheden. De lokale bevolking verdenkt de regering ervan met de bedrijfsleiders samen te spannen om de waarheid over de ramp verborgen te houden (DS, 18/05). ‘Ongevallen gebeuren nu eenmaal’, suste Erdogan. En dus moet niemand de echte verantwoordelijken zoeken. ‘Voor wat hoort wat’, want nu blijkt hoe de mijnbedrijven de lokale arbeiders onder druk hebben gezet om voor de AKP te stemmen. Zulke toestanden hebben we in de negentiende en begin twintigste eeuw ook gekend: stemadvies van de gevestigde orde.

Niets nieuws onder de zon. Monarchen en alleenheersers, religieuze leiders en kapitaalkrachtige elites hebben zich eeuwenlang verzet tegen volksinspraak. Continue Reading ›

De leider als gevangene, over Mandela – DS Avond, 13 dec.

images-1Dit weekend wordt Mandela begraven. Deze week kwamen wereldleiders al samen om Mandela’s leven te herdenken. Het werd een drukke week, met opmerkelijke retorische momenten en visies op leiderschap. Sommige leiders spraken alsof zij geschikt zijn om waardigheid, nederigheid en verzet te eren, hoewel hun eigen politiek daarmee in strijd is. Wat te denken, bijvoorbeeld van een president wiens speech wereldwijd de harten ontroert, maar die vlakbij zijn eigen land gevangenen opsluit zonder vooruitzicht op een eerlijk proces? Maar zo werkt het politieke theater blijkbaar. Over inspirerend leiderschap en gepaste retoriek vond ik interessantere voorbeelden in Bob Hepple’s ‘Young man with a red tie: a memoir of Mandela and the failed revolution 1960-1963’.
Begin jaren ’60 werd Bob Hepple Mandela’s nauwe medestander. Als kind van een joodse moeder aanschouwde hij het afschuwelijke lot van de Afrikaanse bevolking in opkomende Shantytowns na de oorlog. Hij besloot advocaat en ANC-activist te worden. Zo werd  hij Mandela’s juridische adviseur. Tijdens zijn rechtszaak pleitte Mandela wel zelf: hij benadrukte systematisch de illegitimiteit van een rechtbank die gelijkwaardigheid van burgers niet erkent.  Net als Gandhi, legde hij de contradicties en de onmenselijkheid van de onderdrukker bloot. Zo werd zijn rechtszaak een aanleiding voor kritiek op de rechtspraak. Continue Reading ›

Politiek en beeldvorming, over F. Moerman – DS Avond 11 dec.

“Het leven van politici valt volgens Fientje Moerman niet mee. Angst, gebrek aan appreciatie, onzekerheid en machteloosheid. Wellicht oordeelt Moerman zo streng vanuit haar plaats op de oppositiebanken in het Vlaams parlement. Maar toch belicht ze indirect een negatieve zijde van de huidige politieke cultuur waar elke politicus mee te maken krijgt: de beeldvorming. Die is niet alleen in Vlaanderen geëvolueerd.

UnknownOver hedendaagse politiek verscheen in september ‘Miroirs des princes. Narcissisme et politique’ van Michel Schneider. In dat essay geeft Schneider een update van de klassieke vorstenspiegel. Traditioneel was dat een werk waarin de auteur morele aanbevelingen opstelt voor de jonge kroonprins. Tijdens de middeleeuwen en de Renaissance volgden die geschriften de christelijke waarden, tot Machiavelli met zijn ‘Il Principe’ de werking van de macht ontblootte. Schneider geeft de hedendaagse vorstenspiegel een nieuwe betekenis: niet meer auteurs, maar journalisten bieden politici een spiegel aan. Continue Reading ›

Het signaal van Electrawinds – DS Avond, 9 dec.

“Nadat Vande Lanotte in het oog van de storm kwam rond Electrawinds,  doet de sp-a nieuwe voorstellen. Freya Van Den Bossche en John Crombez willen meer schotten tussen politiek en de bedrijfswereld. Daarmee doen ze wat François Hollande (PS) in Frankrijk ook deed na de zaak Cahuzac: de discussie verleggen naar alle politici en schijnbaar striktere normen eisen. Zo wil de partij tonen dat ze zelf een grote voorstander is van strenge morele regels, terwijl de andere partijen tegenspartelen. Maar net zoals François Hollande raken ze niet aan de kern van het probleem. Continue Reading ›

Johan Van Overtveldt, en de critici van het ‘neo’-liberalisme

Johan Van Overtveldt begint een politieke carrière bij de N-VA. Een goed moment om een thema aan te snijden dat me al langer boeit: “linkse” en “rechtse” visies vandaag. Gewoon een denkoefening, om de bestaande visies open te breken, en eventueel tot een betere definitie van de echte tegenstellingen te komen.

Van Overtveldt staat bekend als econoom en als liberale debater tegenover critici van het neo-liberalisme, zoals psychoanalist Paul Verhaeghe, of Peter Mertens (PVDA). Dit is de bekende ideologische kloof tussen “meer vrije markt” (‘rechts’) en “meer overheid (‘links’)”. Maar vat deze klassieke ideologische tegenstelling een reeks recente fenomenen wel?

Zou het niet kunnen dat beide stemmen in het publieke debat – “neoliberalen” en “anti-neoliberalen” – gedeeltelijk dezelfde bezwaren hebben tegen gelijkaardige symptomen: nieuwe vormen van corporatisme? Continue Reading ›