‘Van zelfkennis tot ander gedrag’ – praktische filosofie

“We kunnen interessante inzichten hebben over onszelf, maar toch passen we ons gedrag niet automatisch aan. Zelfs de beste intenties helpen weinig. Hoe kunnen we toch tot meer dan alleen ‘goede ideeën’ hebben? Enkele suggesties.
In Shadowlands, de biografische film over C.S. Lewis zegt een jonge student: “We lezen om te weten dat we niet alleen zijn.” We zoeken verhalen om niet alleen te zijn in onze dagelijkse verwarring. We voelen onszelf beter wanneer we weten hoe anderen gelijkaardige ervaringen delen.

Het ‘geanalyseerde leven’, het bewuste leven is een stap naar een gelukkiger leven. Het helpt ons om aandacht te hebben voor wat we belangrijk vinden. Het helpt om afstand te kunnen nemen van wat ons stoort of verveelt.

Zelfkennis 

Zelfkennis speelt dan een grote rol. Over onszelf en over het leven nadenken maakt het leven boeiender, mooier en meer leefbaar. Natuurlijk is zelfreflectie best confronterend. Maar het is zinvol. Zeker als we een andere weg kunnen inslaan, of als we de afgelegde weg anders kunnen inschatten. Zelfreflectie is trouwens niet hetzelfde als tobben of bezorgd zijn. Die gedachten vergroten de onrust en vernauwen juist onze mogelijkheden.

Maar in welke mate helpen diepere inzichten om ons gedrag blijvend te veranderen? Vaak weten we wel wat we verkeerd doen, maar blijven we toch steken in de vroegere gewoonte.

Veelal hopen we dat diepere reflectie en bewustwording gedrag wel verbetert. Als we ten volle beseffen hoe ongezond te zoete of te vette voeding is, dan blijven we er wel af. Als we voldoende boetes betalen bij laattijdige rekeningen, dan regelen we ze wel op tijd. Als we voldoende denken aan hoe ons lichaam zal aftakelen, dan beginnen we wel aan die sportoefeningen.

De werkelijkheid is anders.  Continue Reading ›

“Filosofie-ontbijt… Kies een stoïcijns of epicuristisch menu!” op 31 mei 2015

… of wees een eclecticus, en eet van alles wat, dat mag ook!

Op zondag 31 mei organiseren we bij The School of Life Antwerpen nogmaals een filosofie-ontbijt.  De vorige editie was heel gezellig, lekker en aangenaam.

Vanaf 11.00 uur kan je rustig naar het buffet, we beginnen de lezing om 11.30 uur. Plaats: The School of Life, Munthof 2, 2000 Antwerpen. Prijs: 35 euro (alles inbegrepen: buffet met gerechten en drank, lezing). Inschrijven kan je via de kalender van The School of Life.

De twee menu’s – stoïcijnse en epicuristisch – zijn geïnspireerd op twee belangrijke filosofische stromingen uit de Oudheid (op basis van teksten werden de gerechten geselecteerd, zoals brieven van Seneca, werk van Epicurus, ea).

Ben je een echte levensgenieter, of verkies je een levensstijl waarin mate centraal staat? Je kan het volop ontdekken.Ondertussen praten we over filosofie als therapie en over levenskunst. En bekijken we wat je zelf kan doen om je leven zinvoller  te beleven. Want eten zelf is al een uitdrukking van een visie op het goede leven.

In onze samenleving hebben we veel aandacht voor lekker en gezond eten.Tegelijkertijd veel mensen maken zich zorgen over overgewicht en gezondheidsproblemen. Studies tonen dat mensen wel voldoende geïnformeerd zijn over gezond eten, maar toch vinden ze het moeilijk om hun levensstijl aan te passen.

Ook daar hebben we bij The School of Life aandacht voor: praktische levensvragen benaderen. Over hoe je van zelfkennis overgaat naar een ander gedrag, schreef ik een tekstje op deze blog. In de tekst leg ik ook uit waarom eten zo belangrijk voor mij is, en ook hoe ik er wel in geslaagd ben een andere levensstijl aan te nemen – wat niet vanzelfsprekend is. Vaak hebben we goede voornemens, maar kunnen we ons leven moeilijk veranderen.

Over eten sprak ik ook met filosoof Ignaas Devisch, in ‘Het Voordeel van de Twijfel‘. Samen koken we een lekkere lunch…

En in de column ‘De vrijheid in goed eten‘ (De Standaard) beschrijf ik hoe belangrijk het vrije oordeel is, en dan gaat het ook over kunnen kiezen hoe je eet.

Klas “Hoe je minder zorgen maken om geld” – The School of Life, Antwerpen

UnknownBinnenkort geef ik tweemaal de klas  ‘How to worry less about money‘ (telkens in het Nederlands).

Data: op dinsdag 24 februari en op dinsdag 17 maart 2015, telkens vanaf 19.00 (drankjes), klas begint om 19.30 u en duurt tot 22.00 uur. Plaats: Munthof, Muntstraat 2, 2000 Antwerpen. 

“Geld zou een middel moeten zijn, maar beheerst heel vaak het leven. Verdien je wel genoeg? Geef je niet te veel uit? Besteed je je geld aan de juiste dingen? Zou je minder zuinig moeten zijn of juist meer moeten sparen? Financiële psychologen stellen dat we gevoelig zijn voor geldstoornissen. In deze klas kijken we met een vleugje humor naar wat jouw financiële pathologie is en hoe je op een gezonde relatie tot geld kan opbouwen.

Welke boodschappen over geld kreeg je tijdens je opvoeding? Hoeveel geld moeten we weggeven? Welke plaats geven we geld in ons persoonlijk leven?

We laten ons licht schijnen op de gemengde gevoelens over de spullen die we willen hebben en onze afgunst jegens diegenen die ze al bezitten. Waarom winden we ons op over belastingontduikers, terwijl we zelf op zoek gaan naar achterpoortjes? Daarna plaatsen we onze financiële gewoontes in een breder waardenperspectief, en onderzoeken we de vaak verborgen rijkdom in dingen die niets hoeven te kosten.

In deze klas leren we niet hoe we onze bankrekening kunnen aandikken, maar gaan we avontuurlijk op zoek naar een van onze meest gekoesterde én intieme relaties. Bereid je voor op een avond lachen om je eigen financiële neuroses, op het taboe rond geld doorbreken en op filosoferen over financiën.”

Let wel: deze klas gaat niet over geldproblemen (bv hoe schulden afbetalen?), wel over zich zorgen maken om geld, dus over onze relatie tot geld.

Over de klassen aan ‘The School of Life’ 

Onze klassen duren telkens 2,5 uur. Ze geven bruikbare inzichten in de belangrijke thema’s van het leven. Ze dagen je uit om diep over deze onderwerpen na te denken. En je krijgt de ruimte om je gedachten, ideeën en ervaringen te delen met andere nieuwsgierige individuen.

De klassen zijn samengesteld op basis van materiaal van experten, en de faculteitsdocenten geven de klassen. Ze zijn een mengeling van lezingen, groepsactiviteiten en gesprekken. Wie meer informatie wil, krijgt na afloop een huiswerkje mee. Continue Reading ›

“Filosoferen is een werkwoord”, over ‘Pioniers in de Praktische Filosofie’

Pioniers - cover - defDeze bespreking van ‘Pioniers in de Praktische Filosofie’ verscheen in Het Belang van Limburg (al op 30 maart 2014, door MaG).

“Wat hebben we hier?

Veerle Pasmans is directeur van het Justitiehuis in Antwerpen. Ze studeerde filosofie en raakte via Het Zoekend Hert, een filosofiehuis in Antwerpen, gefascineerd door het fenomeen van de praktische filosofie. Vooral in Nederland wordt al meer dan twintig jaar – denk aan Filosofie Magazine – geprobeerd met de ‘grote’ filosofie iets ‘kleins’ te doen. Hoe kun je als leek in het dagelijkse leven heel concreet iets iets hebben aan al die grote denkers van wie de namen zo makkelijk vallen?

Unknown-1

Veerle Pasmans

Ze zocht veertien mensen op die in de filosofische praktijk staan. Te beginnen met René Gude, ‘Denker des Vaderlands’, vele jaren hoofdredacteur van Filosofie Magazine, die zich zijn hele leven hard voor de popularisering van de filosofie heeft ingezet. Eindigend met Eddy Strauven, coördinator van het filosofiehuis ‘Het Zoekend Hert’ in Antwerpen, die vooral een ‘beschutte, vreedzame omgeving’ wil creëren waar mensen nieuwe moed scheppen, zich vrijmaken van de uiterlijke druk. Continue Reading ›

‘Stilte om het ego te temperen’, in Knack, 11 maart 2014

copyright Tom Verbruggen

copyright Tom Verbruggen

Knack-journaliste Ilse Degryse wilde weten wat stilte voor mij betekent.

Ze schreef het artikel ”Stilte: het nieuwe luxeproduct” waarin ze Geert Noels, Dirk De Wachter en Edel Maex aan het woord laat.

‘Ik heb altijd oordopjes bij me. Die doe bijvoorbeeld in de trein in. Ik krijg weleens de opmerking dat dat asociaal is, maar ik voel vaak een enorme behoefte aan stilte. In de stilte wend je je in zekere zin af van de wereld, maar het betekent niet dat je je afwendt van activiteit. Integendeel. Stilte is niet niets doen of aan niets meer denken. In de stilte wordt geestelijke activiteit net mogelijk. Het is de voorwaarde om creatief te zijn, om na te denken. Hoe gaat het met je in het leven? Waar ben je aan toe? Het is helend om bewust de stilte op te zoeken. Niet omdat je dan de dingen op hun beloop laat, maar omdat je net vanuit die stilte doelgericht heilzame actie kunt ondernemen.’

‘Stilte is ook een middel om het ego te milderen. Dat klinkt tegenstrijdig, want in de stilte deel je de wereld en je ervaringen niet met anderen. Ik heb op aanraden van vrienden eens tien dagen in complete stilte gemediteerd. Dat was enorm bevrijdend. Als je in stilte zit of je wandelt bijvoorbeeld alleen in een bos, krijg je geen enkele identiteit meer vanuit de omgeving aangereikt en daardoor relativeer je meer dan ooit jezelf. Tijdens die tien dagen meditatie was ik niet bezig met mezelf als ‘Tinneke-de-schrijfster’ of ‘Tinneke-de-columniste’. Dat viel allemaal weg. Tijdens die meditatie liet ik gaandeweg het oordeel dat anderen van me hebben en het beeld dat ik van mezelf vorm op basis daarvan, helemaal los.’

foto Philippe Roose

copyright Philippe Roose

‘Veel mensen zijn bang van de stilte en dat begrijp ik ergens wel. We krijgen vandaag ook geen methode meer aangeleerd om om te gaan met de eigen gedachten. Als je de geschiedenis van de filosofie bekijkt, dan zie je dat de stoïcijnen in de oudheid of de monastieke ordes wel die geestelijke oefening aanreikten.

In onze cultuur vind je dat niet meer, wat het succes verklaart van meditatie en mindfullness. Die vullen een leegte, want het vermogen om je in stilte te kunnen terugtrekken is een van de meest fundamentele menselijke behoeftes.’

In ‘Door Spinoza’s Lens‘ bespreek ik de ervaring van de stilte en de meditatie in detail. En Joël De Ceulaer interviewde me er over, voor De Standaard Weekblad.

Tom Verbruggen nam de foto’s voor de Knack-reportage.  Philippe Roose fotografeerde de jonge monniken in Birma.

Korte toespraak bij boekvoorstelling ‘Pioniers in de Praktische Filosofie’ – Veerle Pasmans

Pioniers - cover - defIk gaf een korte lezing bij de boekvoorstelling ‘Pioniers in de Praktische Filosofie’ van Veerle Pasmans, op 22 februari 2014.  

Ik hield de lezing in het mooie huis vanHet zoekend Hert‘ te Antwerpen, na een uiteenzetting van Erno Eskens (directeur ISVW) en van ‘pionier’ Ida Jongsma (Hotel de Filosoof, Amsterdam). 

“Een jaar geleden contacteerde Veerle Pasmans me met de vraag om een interview voor een boek over praktische filosofie, in Vlaanderen en Nederland. Ze stelde vragen die me aanspoorden tot een zelfreflectie. Wat betekent filosofie voor mij? Hoe zie ik mijn parcours?

De weg naar de vrijheid

Jarenlang was ik academica. Zoals ik in het interview met Veerle zeg, was dat geen bewuste keuze – ik wist niet wat studeren, dus koos ik moraalwetenschappen. Dan was ik een goede studente, kreeg ik van de decaan een brief dat ik zou kunnen beurzen aanvragen, als ik dezelfde resultaten bleef behalen. Daar had ik nog nooit aan gedacht. Maar toen ik afgestudeerd was, stelde ik een project op voor het FWO (Fonds voor wetenschappelijk onderzoek), kreeg een ‘aspirantenbeurs’ en doctoreerde. Nadien kreeg ik nog enkele postdoctorale beurzen. Dat eindigde in 2012, toen mijn laatste beurs afliep.

19465_1338039971501_6238506_n

Aan de Atlantische Oceaan

Toen kwam het moment om even na te denken over wat ik echt wilde doen. Zolang je in de academische wereld bent, gedraagt je omgeving zich alsof het academische zelf het doel van het bestaan is. Nadenken buiten de academie, kan dat wel? Maar ik vroeg me af of ik die baan wel zo nodig wilde. Nadien heb ik niet meer gesolliciteerd voor een academische job – ik wilde even van de vrijheid genieten. Even geen ‘school’ meer – ik voelde me bevrijd.

Bevrijd, maar niet van de filosofie zelf, integendeel. Continue Reading ›

“Pioniers in de Praktische Filosofie” – nieuw boek!

Pioniers - cover - defVeerle Pasmans interviewde een reeks ‘praktische filosofen’ voor dit boek.

Op zaterdag 22 februari wordt het boek voorgesteld aan de Internationale School voor Wijsbegeerte in Nederland.

En op zondag 23 februari 2014 in Antwerpen, in ‘Het Zoekend Hert‘ (met deBuren).

Praktisch: om 15 uur begint uitgever en filosoof Erno Eskens van ISVW . Dan komt Ida Jongsma, filosofe en stichter van Hotel de Filosoof in Amsterdam. En dan spreek ik over de houding tegenover praktische filosofie in academische middens. Inkom: €8. Wie het boek koopt, krijgt meteen het entreegeld terug. Reserveren is verplicht: hetzoekendhert@gmail.com. Continue Reading ›