“Als alleen de ‘goede vrouw’ steun krijgt”, column DS, 21 okt. 2021

” Ook de rol van Ines De Vos roept vragen op.

De zaak-De Pauw ontlokte intense reacties, ook op sociale media. Daarbij horen felle steunbetuigingen aan de echtgenote van Bart De Pauw, Ines De Vos. Zij zou als ‘enige vrouw waardigheid’ uitstralen, of ‘vechten voor haar gezin’. Wat mij interesseert, is niet alleen­ welke feiten de betrokkenen hebben­ gepleegd, maar ook hoe het publie­ke debat over sociale rollen verloopt, en welk maatschappijbeeld daaruit spreekt. Wat mag je verwachten van een televisiester, een zaakvoerder, een werknemer of een gezinslid?

Dat de echtgenote als enige vrouw steun krijgt, verwondert me. Tenslotte was ze De Pauws manager. Later was ze zaakvoerder van het bedrijf Koeken Troef. In die functie wist ze al jaren dat er klachten waren over het gedrag van De Pauw. Woestijnvisbaas Wouter Vandenhaute informeerde De Vos in 2008 al dat De Pauw jongere vrouwen lastigviel op de set van Loft, bijvoorbeeld. En als zaakvoerder had De Vos professionele verplichtingen: ze moest erop toezien dat jonge vrouwen op de werkvloer van haar bedrijf in een veilige omgeving konden werken. Van De Pauw weten we dat hij aan jonge vrouwelijke collega’s eerst flirterige berichtjes stuurde, en dat dat uitdraaide op onophoudelijke stromen boodschappen, ook ’s nachts. Hij eiste daarbij dat die collega’s zijn berichten geheim hielden tijdens de werkuren. Nu wordt De Pauw aangeklaagd voor belaging en elektronische overlast. De juiste rol en betekenis van De Vos als baas is nog onduidelijk, maar vragen zijn er alvast wel.

De Pauw had blijkbaar sinds 1999 ook affaires met medewerksters (in brede­ zin), en zijn partner bleek daarvan op de hoogte. Dat meer private aspect­ van de relatie tussen De Pauw en zijn vrouw gaat niemand wat aan. De Vos hoeft haar keuzes aan niemand uit te leggen. Alleen had ze ook een professionele verhouding met De Pauw en (minstens indirect) met de vrouwen die hij in die context lastigviel. Dat ze zijn echtgenote is en moeder van zijn kinderen, verandert daar niets aan. Haar rol beperkt zich niet tot die van gezinslid. Ze heeft zelf gekozen voor een andere rol, met een andere maatschappelijke verantwoordelijkheid. Het is paternalistisch om haar die verantwoordelijkheid te ontkennen.

Anders gezegd, niet het gezinsleven staat hier ter discussie, maar de arbeids­voorwaarden voor werknemers in kwetsbare posities. Waar het om draait, is dat deze vrouwen als werkneemster een beroep willen kunnen uitoe­fenen zonder dat hun integriteit wordt geschonden. Dat het grensoverschrijdende gedrag van de baas ‘erbij zou horen’, is precies wat de vrouwen die op het proces getuigen, niet meer aanvaarden.

Los daarvan blijft de vraag welke voorstelling van de ideale echtgenote of moeder in deze steunbetuigingen doorschemert. Verdient een vrouw die haar echtgenoot naar de rechtbank begeleidt echt meer respect dan een echtgenote die een ontrouwe, stalkende man allang zou verlaten hebben? Zou die gescheiden vrouw minder van haar kinderen houden of minder voor hen proberen te zorgen? Is onophoudelijke steun voor de partner of vader voor kinderen altijd de beste optie? Ik zou het zo stellig niet durven te beweren. Daarbij klinkt de bewondering voor de houding van de vrouw in kwestie hypocriet zolang er geen kritisch woord volgt over de houding van de man die bereid is het welzijn van zijn gezin op te offeren aan zijn overspelige verlangens.

Het is merkwaardig om deze oubollige dubbele moraal nog aan te treffen: de man is professioneel buitengewoon geslaagd, maar heeft een zwak voor vrouwelijk schoon; de goede echtgenote blijft haar buitengewone man steunen en beschermt op die manier de waarde van het gezin. De ontevreden vrouwelijke collega’s, daarentegen, verdienen vooral afkeuring, omdat ze hun klachten openbaar hebben gemaakt, en de manier waarop ze behandeld werden als problematisch ervaren.

Deze zaak over seksueel grensoverschrijdend gedrag lijkt me een gelegenheid om voorbij bestaande sjablonen te kijken. Annelies D’Espallier, de ombudsvrouw gender van de Vlaamse ombudsdienst, gaf in De zevende dag aan dat niet alle slachtoffers van seksueel geweld vrouwen zijn. Ook mannen kunnen slachtoffer zijn. Het is belangrijk om die realiteit te erkennen. Daarnaast kunnen mannen of vrouwen in bepaalde gevallen misschien zelf geen dader zijn, maar wel als enabler fungeren. Dan maken ze het grensoverschrijdende gedrag­ van iemand anders mogelijk, door de dader te beschermen, de feiten toe te dekken of de slachtoffers in de kou te laten staan. Misschien is de tijd gekomen om ook die verantwoordelijkheden helder te onderzoeken.”

Deze column verscheen in De Standaard op 21 oktober 2021.

Dat Loft een bedenkelijke film is qua vrouwbeeld, analyseer ik in deze column uit 2014.

‘Downton Abbey – een verhaal over de elite?’, column DS, 23 mei 2016

Unknown 08.33.05Deze column verscheen in DS op 23 mei 2016.

“Het deed me ontzettend deugd de tekst van Diane De Keyzer over ‘Downton Abbey’ te lezen (DS, 21/05). De televisiereeks is geweldig entertainment, het moet gezegd. Het is eens geen uitlach-tv of Amerikaans forensisch onderzoek op speed of een tetter-programma voor heren die dromen van een UEFA-trainersdiploma. Leve ‘Downton Abbey’, dus. Mits enkele kanttekeningen, want het historische drama evoceert een verleden dat nooit bestond.

Unknown-1Lord Crawley is een welmenende, moreel hoogstaande, ietwat banale man, die het liefdesleven van zijn bedienden volgt, zich verontschuldigt wanneer hij hen te streng toespreekt en zelfs zijn chauffeur als schoonzoon aanvaardt. Hij houdt zielsveel van zijn vrouw, en is even betrokken bij de opvoeding van zijn kinderen als een ouder in een hedendaags gezin. Ondanks het onderscheid tussen hogere en lagere klassen, overheerst een gelijkheidsgedachte. Die gelijkheid zit in het hoofd van de schrijver, en van elke kijker. ‘Downton Abbey’ is eigenlijk niets meer dan de luxueuze versie van een soap, met fraai geklede personages in adembenemende decors.

'Brideshead Revisited'

‘Brideshead Revisited’

De serie heeft dus niets te maken met de samenleving die het pretendeert weer te geven. Wie inzicht wil in de Engelse aristocratie, leest beter ‘Brideshead Revisited’ van Evelyn Waugh of kijkt naar de (eerste) televisieverfilming uit 1981. De roman volgt de vriendschap tussen de student (en later kunstenaar) Charles Ryder, en enkele leden van de katholieke, aristocratische familie Flyte. Continue Reading ›

“De zaak DSK – aanzet tot corruptie”, Column DS 16 februari 2015

Unknown 08.33.05“Voormalig PS-presidentskandidaat Dominique Strauss-Kahn staat terecht. Hij wordt beschuldigd van pooierschap van prostituees op seksfeestjes. Of de rechtbank hem straks schuldig verklaart of niet, raakt niet aan het echte politieke probleem: het proces toont hoe DSK, die verslaafd is aan seks, als politicus vatbaar was voor corruptie. Maar daar gaat het politieke debat in Frankrijk aan voorbij.
DSK staat terecht voor vermeend pooierschap: het is volgens de Franse wet verboden om voordelen te halen uit de prostitutie door anderen. En daar wordt DSK van beschuldigd. DSK beweert dat hij helemaal niet wist dat de vrouwen prostituees waren, en kon hen dus niet aanzetten tot prostitutie. Verder waren deze in zijn formulering ‘libertijnse feestjes’ een privézaak: DSK verdedigt zich door de scheiding tussen privé en publiek in te roepen, die fundamenteel is in een rechtsstaat. Zonder die scheiding, leven Fransen in een puriteins land, waar zondaars behandeld worden als misdadigers. Het kan best dat mensen mijn gedrag walgelijk vinden, stelt DSK, maar dat maakt het nog niet juridisch strafbaar. Einde verhaal.
Maar zo eenvoudig is het niet. DSK snapt het politieke probleem niet, omdat hij niet toegeeft dat hij verslaafd is. Integendeel, al jaren herhaalt hij dat hij geen probleem heeft met vrouwen. Hij heeft maar één probleem, verklaart hij in 2011 op CNN, vlak na het Amerikaanse proces rond de (niet bewezen) verkrachting van een kamermeisje in New York: dat hij zijn libertijnse levensstijl niet discreet genoeg kan beleven. Nu blijkt dat de seksfeestjes in de Carlton-affaire voor DSK die moeilijkheid oplosten. In plaats van seks op het werk, zoals met een medewerkster van het IMF in 2008, of met een kamermeid, kiest hij voor geheime afspraken op discrete privéfeestjes. Zo dacht hij opspraak en vervolging te vermijden.

De redenering van DSK houdt geen steek, nog los van zijn vermeende pooierschap. Continue Reading ›

‘De Winston Smith in elk van ons’ – Column DS – 3 feb. 2014

Unknown-1“De NSA treft een burger dicht bij huis: de computer van de Belgische expert Jean-Jacques Quisquaeter werd gehackt. Snowden krijgt gelijk. De NSA bespioneert niet alleen verdachten van terrorisme, maar ook mensen die niets onwettigs doen.

Snowden voorspelt nog ander onheil: ‘een kind dat vandaag geboren wordt, groeit op zonder de notie wat privacy is, het zal nooit weten wat het betekent om een privémoment te hebben, een gedachte die niet is opgenomen en geanalyseerd. Dat is een probleem. Want privacy is belangrijk. Privacy stelt ons in staat te bepalen wie je bent en wie je wilt zijn.’

Unknown-1Privacy, identiteit en kindertijd staan centraal in George Orwells 1984. De protagonist Winston Smith leidt een futloos en kleurloos leven, bepaald door het alziend oog van Big Brother. Winston wil een dagboek bijhouden met zijn herinneringen, zijn verlangens, zijn reflecties. Officieel is dit niet illegaal, maar toch tekent hij zijn doodvonnis. Privacy is namelijk verboden in de totalitaire staat. Continue Reading ›