Recensie ‘Macht en Onmacht’ door Sander Carollo, HVV

Deze recensie verscheen op de website van HVV.

image005“Beeckman belicht de gevaren van het postmodernistische denken. Ze gebruikt neoliberale takken, geënt op de Charlie-Hebdo-aanslag.

In ‘Macht en onmacht’ gebruikt ‘freelance filosofe’ Tinneke Beeckman de aanslagen op Charlie Hebdo als kapstok om de gevoeligheden van de hedendaagse democratie bloot te leggen. Volgens haar is er een aanslag gepleegd op de Verlichting en zijn we in een staat van vertwijfeling waarbij een ambigu postmodern denken overheerst. Ze erkent de bijdrage van postmoderne denkers, maar die heeft volgens de columniste een hoge prijs. ‘Ze hebben de democratie ondermijnd omdat ze elke waarheids- en autoriteitsaanpak onmogelijk hebben gemaakt.’ Tegelijkertijd merkt Beeckman ironisch op dat de dominantie van het postmodernisme als kritische denkstroming parallel loopt met de opkomst van het neoliberalisme.
Reeds voor de zaak-Charlie Hebdo was Beeckman met haar boek bezig. Deze actuele gebeurtenis – ‘een politieke aanslag’ – en de events errond bleken een uitermate geschikte manier om haar abstracte ideeën over macht en onmacht in de hedendaagse samenleving helder neer te pennen. Zo krijgt de lezer niet louter een theoretische uiteenzetting, maar wordt het voor de burger concreet in wat voor staat de samenleving verkeert. Beeckman koppelt de aanslagensfeer, die ze subliem beschrijft, aan de opkomst van het postmodernisme. Hier gaat ze in vier delen verder op in. Ieder stuk houdt verband met de aanslag en zo raakt ze tevens tal van eigentijdse fenomenen aan. Vlak na de innemende inleiding vormen de eerste twee delen, ‘De postmoderne filosofie’ en ‘De inspirator – Martin Heidegger’, een uiteenzetting van het denkkader, de zwaarste pagina’s van het boek. In de andere delen ‘Dollartekens in de hemel’ en ‘De macht van het complot’ pakt de auteur enkele concrete cases aan. De aandachtige lezer merkt her en dan ook een glimp op uit haar reeds verschenen columns voor De Standaard, De Morgen en De Tijd. Net het gebruik van Charlie Hebdo als kern maakt haar werk actueel, relevant en toegankelijk. Ze past filosofie toe op figuren als Syriëstrijders, Steve Jobs en Don Draper uit Mad Men. Dat maakt haar denken aantrekkelijk en geeft bagage aan (jonge) mensen die context missen. In tijden van vertwijfeling is ‘Macht en onmacht’ een intellectueel houvast, na de zware postmodernistische schok die sedert 7 januari 2015 insloeg en doordenderde.

Continue Reading ›

Recensie ‘Macht en Onmacht’ door Jean-Pierre Rondas – Aflevering 3

UnknownDeze recensie verscheen op Doorbraak in drie afleveringen.

“Rondas leest het nieuwe boek Tinneke Beeckman over postmodernisme.

Het Pontius-Pilatische postmodernisme
Tinneke Beeckman heeft een kritiek van het postmodernisme geschreven, en het was lang geleden dat iets dergelijks het licht had gezien. Ze werd daartoe aangespoord door de recente gebeurtenissen van eind 2014 en begin 2015, met de islamistische aanslagen op Charlie Hebdo, de grote Je suis Charlie-betogingen, en vooral door de pas d’amalgame-reacties van postmodernisten als Emmanuel Todd op de deelnemers aan deze betogingen.

De eerder theoretische bezwaren die de socioloog-filosoof Jürgen Habermas vanaf 1980 had geformuleerd tegen de vrijblijvende spielereien van het postmodernisme van een Lyotard, een Derrida of een Rorty werden plots opnieuw pregnant van ernst en hoogdringendheid – maar dan in de nieuwe, hedendaagse context waarin het postmodernisme de tijdgeest is gaan bepalen. Beeckmans boek is een rationalistische daad van verzet tegen ‘de hedendaagse aanslag op de Verlichting’, zoals ze het zelf stelt. Dit was ook Habermas’ grootste bezwaar tegen Michel Foucault (aan wie Beeckman nogal wat aandacht besteedt).

Continue Reading ›

Recensie ‘Macht en Onmacht’ door Jean-Pierre Rondas – Aflevering 1

UnknownDeze recensie verscheen op Doorbraak in drie afleveringen.

“Rondas leest het nieuwe boek Tinneke Beeckman over postmodernisme.

Aflevering 1: Vragen van lezende burgers
Tinneke Beeckman, een Vlaams filosofe bekend van haar studies over Spinoza, schreef een boek over het postmodernisme. Dat is vandaag de dag de wereldwijd heersende ideologie die volgens de auteur verantwoordelijk is voor veel wat in de Westerse wereld en dus ook in Vlaanderen verkeerd loopt. En toch is het woord ‘postmodernisme’ niet op de kaft en niet op de titelbladzijde te bespeuren. Continue Reading ›

Recensie van ‘Macht en Onmacht’ in ‘Trouw’, 21 oktober

UnknownDeze recensie verscheen in Trouw op 21 oktober 2015

“Achter nietszeggende titel gaat urgente analyse schuil van Charlie Hebdo-debat”

door SEBASTIEN VALKENBERG, in Trouw
boekrecensie Filosofie

image005Tinneke Beeckman: Macht en onmacht De Bezige Bij, Amsterdam. 248 blz,
19,90

De schrijfster
Een doctoraat in de moraalwetenschappen, meerdere postdoctorale
studiebeurzen, summer schools aan de London School of Economics. Het
lijkt vanzelfsprekend dat zo’n traject leidt tot een deftige positie
aan een universiteit. Zo niet voor filosofe Tinneke Beeckman. Zij
werkt freelance en dat is te merken. Bij haar geen filosofie voor een
handvol vakgenoten, maar urgente analyses die ons allemaal aangaan.
Dat geldt voor haar nieuwste boek meer dan ooit. Dit heet ‘Macht en
onmacht’ en heeft ‘Charlie Hebdo’ als aanleiding.
Haar ambitie

‘Ik neem de debatten na de moordpartij […] als aanknopingspunt voor
een filosofische reflectie over deze tijd’, aldus Beeckman in haar
inleiding. De Amerikanen hebben 9/11, Europeanen 7/1 – de datum
waarop een groot deel van de Charlie Hebdo-redactie werd uitgemoord.
De discussie die vervolgens losbarstte zegt veel over onze
maatschappij. Hoe komt het dat journalisten niet over islamisme
kunnen schrijven? Vanwaar de populariteit van complottheorieen om de
aanslag te verklaren? Waarom is kritiek leveren zo ingewikkeld
geworden? Het zijn filosofische vraagstukken van formaat en Beeckman
komt met originele antwoorden.
Het resultaat
Een prikkelende ideeëngeschiedenis die de balans opmaakt van veertig
jaar postmodernisme. Ook andere denkers komen aan bod
(Nietszche, Heidegger), maar dan vooral als voorloper van deze
filosofische stroming. Een illusie om te denken datje ware uitspraken
kunt doen, is ons ingeprent, uitspraken zijn niet meer dan de
uitdrukking van iemands maatschappelijke positie. Deze denktrant
wreekt zich op verschillende manieren, onder meer door een overmatige
aandacht voor economische verhoudingen. Waarom pleegden de broers
Kouachi hun daad? Zelf beriepen ze zich op de islam. Alleen kunnen
wij ons nog nauwelijks voorstellen dat ze handelden uit religieuze
motieven. Godsdienst heet immers een Groot Verhaal en hiervan had het
postmodernisme juist het einde afgekondigd. Blijft over het
sociaaleconomische motief als verklaringsmodel. Er moet sprake zijn
geweest van achterstelling (hoewel Beeckman laat zien dat jihadisten
juist vaak tot de middenklasse behoren).

De mooiste zin

“De aanslagen op Chalie Hebdo zijn politieke moorden, maar de
slachtoffers zijn geen staatsmannen.” Een mooie paradox formuleert
Beeckman hier. Politieke moorden zijn zo oud als de politiek zelf en
ter illustratie noemt ze Julius Caesar, Abraham Lincoln, John F.
Kennedy. Hoewel geen politici, horen de journalisten en cartoonisten
dus ook in dit rijtje thuis. De aanslagen zijn meer dan een uiting
van boosheid of een manier om de profeet te wreken. Ze hadden als
doel ‘om de toekomst van een samenleving te veranderen’, in een oord
waarin de vrije mening ondergeschikt is aan andermans gevoeligheden.
Reden om het boek niet te lezen
Die is er eigenlijk niet. Maar de kans is aanwezig dat mensen het
niet lezen. Dat komt door de titel. ‘Macht en onmacht’. Echt een
lekker lokkertje is dit niet. Daarvoor is de titelkeus te generiek.
Zo had een kloeke sociologische verhandeling uit de jaren zeventig
ook kunnen heten. De auteur had zichzelf een plezier gedaan met een
pakkender titel, die vermoedelijk meer lezers had getrokken. Maar een
kniesoor die hierop let.
Reden om het wel te lezen
Nog even en de aanslagen zijn alweer een jaar geleden. Maar dat wil
niet zeggen dat het boek van Beeckman reageert op gebeurtenissen van
gisteren. Een paar weken terug werden we geconfronteerd met
kindbruiden. Hoe treed je dit fenomeen tegemoet? Met een postmoderne
weigering om over andermans cultuur te oordelen, zoals op de
Vara-blog Joop.nl gebeurde (‘Natuurlijk worden (die meisjes, SV)
weieens slecht behandeld en seksueel vernederd, maar dat kan elke
vrouw overkomen’)? Of met een krachtige afwijzing, omdat
kindhuwelijken in strijd zijn met zo ongeveer alle wetten en
verdragen die we getekend hebben? De thema’s die Beeckman aansnijdt,
zijn blijvend actueel – en eigenlijk winnen ze alleen maar aan
urgentie door de migratiestromen die het laatste halfjaar pas echt op
gang is gekomen.”

Nieuwe boekbespreking – ‘Nexus Instituut’ – Thomas Feijen

UnknownMijn boek ‘Door Spinoza’s lens‘ (Pelckmans/Klement, 2012), recent besproken door Thomas Feijen voor het Nexus Instituut. Het boek ligt er op leestafel.

“Dit boek is een gids voor eenieder die zich de weg wil laten wijzen door humanistische en naturalistische idealen. Een levensfilosofie die de rede centraal stelt, zonder transcendentale theorieën, maar ook zonder lichaam en geest, denken en voelen van elkaar te scheiden. Een eeuwenoude handleiding voor ons modern bestaan. Tinneke Beeckman is een uitstekend auteur die heldere analyses levert. Als ze de filosofie van Spinoza en anderen blijft vertalen voor een breed publiek en via voorbeelden herkenbaar maakt, zou zij weleens een jong vooraanstaand denker kunnen worden.” Continue Reading ›

Recensie ‘Door Spinoza’s Lens’ in ‘Ons Erfdeel’

imagesIn het recente nummer van ‘Ons Erfdeel‘ staat een recensie van ‘Door Spinoza’s Lens‘ door filosofe Mia Vaerman. Ze geeft een filosofische en nauwgezette bespreking van het boek en besluit:

Door Spinoza's lens“Het is een intrigerende ervaring om met één boek inzicht te verwerven in actuele kwesties en tegelijkertijd Spinoza’s denken te ontdekken. Het is trouwens moeilijk uit te maken welke van beide beschouwingen het sterkst doorweegt. Spinoza’s denken geeft alternatieven voor het crisisdenken van vandaag. En daarbij biedt Beeckmans boek ook nog de perfecte opstap om Spinoza zelf te lezen.”  (Ons Erfdeel, 2013, nr. 3, p. 157-159). Continue Reading ›

Dit is wat ik wilde bereiken…

“Kwesties die niet rechtstreeks in het boek (Door Spinoza’s lens) besproken worden zoals de Armeense genocide, het huidige klimaat van vakbondbashing, GAS-boetes, Facebook-privacy, ‘normen en waarden’-puriteinen die in wezen de boel belazeren, de Westboro Baptist Church van haatprediker Fred Phelps, Natascha Kampusch of onze eigen ervaring met liefdesverdriet, we gingen ze spontaan linken aan de beschouwingen van Spinoza.”  Continue Reading ›

Recensie Spinoza-boek in ‘Trouw’, Peter Henk Steenhuis

Unknown

“Beeckman maakt haar pretentie waar: door Spinoza’s lens bekeken begrijp je meer van zijn wereld én van de onze.”    Uit ‘Trouw’  door Peter Henk Steenhuis

“Moeiteloos van Morsi naar Machiavelli”

Continue Reading ›