“Temptation Island: lachen met lageropgeleiden”, DS ‘De Mening’, 16 maart 2018,

Dit is de laatste ‘De Mening‘, van vrijdag 16 maart 2018.

” ‘Smakeloos en seksistisch en toch kijkt de elite’, kopt de krant. Blijkbaar volgen vooral hoger opgeleiden het televisieprogramma ‘Temptation Island’. Maar liefst 62 % van de kijkers heeft een hoger diploma of werkt in een hogere beroepsklasse.

Een verrassing? Niet echt, want eigenlijk hoort dit bij het fenomeen uitlach-televisie. Wat het artikel niet vermeldt, is dat de deelnemers vooral lager opgeleid zijn. In deze reeks bevinden zich onder de verleidsters een barvrouw, een schoonheidsspecialiste, een nagelstyliste, een danseres, een hostess en ga zo maar verder. De mannen zijn onder meer motorcrosser, tattooartist, bouwvakker, autotester, en assemblagemedewerker.

Ik schreef er reeds een column over: reality-tv teert op leedvermaak met lager opgeleiden, die zonder mediatraining meegaan in een complexe formule die ze niet controleren, waardoor ze ongepaste dingen zeggen of doen. Bourdieu analyseerde dit in zijn werk over televisie.

Owen Jones ontleedt dit fenomeen ook in zijn ‘Chavs. The demonisation of the working class’. Jones betoogt dat de middenklasse de neiging heeft om de arbeidersklasse te demoniseren: van alle kwaad en verval in de samenleving te beschuldigen en met minachting te bespotten. Dit doet ze zonder dat ze het zelf in de gaten heeft. Voeg daaraan toe dat de overgrote meerderheid van programmamakers, journalisten en columnisten tot die middenklasse behoort. Zo ontstaat het vertekend beeld dat van de arbeidersklasse wordt opgehangen. De meeste commentatoren hebben dan ook vooroordelen die amper worden tegengesproken. Erger nog, hun ideeën sijpelen makkelijk door in het onderwijs, het sociale beleid en de media.

Hoger opgeleiden kunnen dus heerlijk genieten van een avondje ‘Temptation Island’, waarbij de deelnemers zich bezondigen aan de vooroordelen die over hun sociale groep bestaan; ze zijn vaak dronken, dom, ontberen verantwoordelijkheidszin en kunnen zich amper beheersen.

Dat clichébeeld werkt evenzeer door in de politieke analyses van de problemen in de samenleving. Hogeropgeleide middenklassers kunnen de politieke keuzes van de lager opgeleiden doorgaans rustig negeren, paternalistisch omzeilen of laatdunkend bekritiseren. De legitieme zorgen van de arbeidersklasse – over werkgelegenheid, over de negatieve gevolgen van globalisering, over de onzekere levenskwaliteit van hun kinderen – worden weggezet als bekrompen vooringenomenheid van een groepje dwazen. Licht ontvlambare zielen zijn het, veel te vatbaar voor emoties zoals woede en angst. In werkelijkheid klopt dat natuurlijk niet. Maar om dat te beseffen, moet je verder kijken dan het beeld van de wereld dat je in een realityshow voorgeschoteld krijgt. ”

In televisiereeksen wordt ‘de elite’ dan weer opvallend positief in beeld gebracht. Een goed voorbeeld is ‘Downton Abbey’ (waarover hier een column staat) Daarin gedragen de aristocraten zich zo billijk, genereus en welwillend dat een mens niet kan begrijpen waarom aan zo’n systeem ooit een einde kwam.

‘Temptation Graailand’, column DS, 8 feb. 2018

“‘Onze Vader, die in de hemel zijt (…), breng ons niet in beproeving, maar verlos ons van het kwade.’

‘Temptation Island’ mag dan het toppunt van libertijnse vrijheid lijken, het programma spoort met de christelijke levensfilosofie: de verlossing komt voor wie aan bekoringen kan weerstaan. De duivel ziet er verlokkelijk uit, hij verschijnt als een aantrekkelijke vrouw of een Adonis. Temptation is een spel van schuld en boete, een verhaal over de zondaar die zijn vrijheid goed gebruikt of helemaal misbruikt. Maar van echte vrijheid is er geen sprake: reality-televisie manipuleert zowel de deelnemers als de kijkers.

 

De format van ‘Temptation Island’ is eenvoudig: vier koppels testen hun relatie door enkele weken apart door te brengen op een tropisch eiland. Mannen en vrouwen worden gescheiden. Ze verblijven in een luxeresort waar camera’s elke beweging, dag en nacht registeren. Ze leven er met een groepje ‘verleiders’ die hun best doen om hen tot overspel aan te zetten. De koppels mogen geen contact met elkaar opnemen, maar ze krijgen wel beelden te zien van hun partner. Iedereen feest de hele tijd en drinkt sloten alcohol. Aangezien het feestje plaats vindt in en rond het zwembad, loopt iedereen halfnaakt rond. Kortom, de hele opzet dient om mensen hun grenzen te doen overschrijden.

In de zoektocht naar kijkcijfers is televisie sterk veranderd. Televisie is geen venster meer op wereld, maar biedt een inkijk op het meest private, het meest intieme. Echte, rauwe emoties zijn veel aangrijpender dan de fictie van weleer. Zo is ‘reality-tv’ doorgebroken. Alleen gedragen mensen zich zelden spontaan op een dramatische manier. Er is een strikt georkestreerde, en gemanipuleerde enscenering nodig. Continue Reading ›

‘De samenleving kan dringend deskundige adviezen gebruiken’, De Morgen, 2 september 2015

Unknown-1“Het geheime leven van 5-jarigen is een apart programma: camera’s volgen tien kleuters gedurende tien dagen in een apart schooltje, onder begeleiding van twee ervaren juffen. Elke emotie, omgang, uitbarsting wordt geregistreerd. Twee vooraanstaande kinderpsychiaters volgen wat gebeurt, geven uitleg of goede raad aan ouders. De uitzending geeft weer hoe ontzettend belangrijk we de ontwikkeling van kinderen vinden. En ook dat human interest met wetenschapper als commentator een nieuwe trend lijkt. Er zijn wel verschillen tussen programma’s die zo’n interventie toelaten. Een spreekwoordelijke antropoloog zou ‘Temptation Island’ niet kunnen redden: het exhibitionisme van de deelnemers maakt elke poging tot wetenschappelijke commentaar tot een farce. De deelnemers maken ook een verschil: Peter Adriaenssen of Rika Ponnet (‘Vind je Lief’ op één) publiceren uitvoerig over hun vakgebied, en hebben duidelijk een meerwaarde te bieden voor het bredere publiek. Maar klopt de formule wel? Of is het opgesmukt entertainment?

Deelname aan zo’n programma stelt wetenschappers voor een dilemma. Indien ze meedoen, brengen ze hun wetenschappelijke ernst in het gedrang. Zeker tegenover hun collega’s hebben media-optreden een effect. Wanneer ze weigeren, blijft hun kennis ontoegankelijk voor het bredere publiek. Televisie is nu eenmaal een belangrijk medium. En entertainment hoort erbij: de echt wetenschappelijke programma’s zijn sinds de kijkcijfers uit de mainstreammedia verdwenen. Continue Reading ›

“Self-fashioning… over (sociale) media” Column DS 3 november 2014

32baef33713b3e898f0e704bf66d4081

Anthony Van Dyck, ‘Marie-Henrietta en de dwerg’.

“Technologie laat je vandaag meer dan ooit toe je eigen beeld te creëren: ‘self-fashioning’ is schering en inslag. Het begon al tijdens de Renaissance, toen rijke burgers en aristocraten portretten bestelden bij de beste schilders. Heren lieten zich afbeelden in statige kledij, edellieden liefst met een dolk of zwaard omgord. Vrouwen droegen verfijnde jurken, mooie juwelen. Sociale media van vandaag hebben dat fenomeen gegeneraliseerd: iedereen post vakantiefoto’s, gezellige feestjes, mooie aankopen. ‘Dit is wie ik ben’: ik ben leuk, open, sociaal, een beetje belezen, zeer breeddenkend en ik reis graag. Daarbij helpt een duidelijke identiteit, liefst zonder nuance en vooral zonder kwetsbaarheid. Geen beeld van droeve eenzaamheid na het geslaagde feestje.

Ook op televisie is ‘self-fashioning’ alom tegenwoordig. De jonge journaliste en de oude politicus, die ook rebels willen zijn, om populair te worden. Want wie over de samenleving praat, doet dat liefst ‘tegen de stroom in’. De televisiestudio ontvangt graag de grote ‘rebel’, die zich gemoedelijk nestelt aan de praattafel: ‘kijk, ik ben een vrolijke, fijne mens’. Het is een modern verschijnsel: zelfs wie het verzet wil incarneren, raakt amper voorbij de profilering van zijn ‘ik’, aldus de Franse filosoof Jean-Claude Michéa.

De individuele ‘self-fashioning’ is ook tot een politieke strategie verheven. Je leest in de krant ook hoe men de oppositiepartijen in het parlement aanraadt om een ‘framing’ te vinden voor hun boodschap. Ook al klopt die framing niet, dat geeft niet, zolang de bevolking het maar gelooft, klinkt het. Doe dus aan ‘self-fashioning’, doe alsof je idealen hebt. Maar werkt dat wel? Continue Reading ›

‘Ouders, stop met tablets te kopen’ – Peter Adriaenssens, De Standaard

C_LANN_KINDERDROMEN_MEI14_LRC.pdf“Wat wil je doen voor je twaalfde?” was  de vraag van Ketnet aan 100.000 kinderen. Hun antwoorden, en dromen, zijn de basis voor het boek ‘Kinderdromen’ – Peter Adriaenssens, Jan Callebaut, Veerle Beel en Tinneke Beeckman (Lannoo). Vandaag legt kinderpsychiater Peter Adriaenssens in De Standaard alvast een stevige stelling voor aan ouders: “stop met kopen van tablets.”

Dat onze jeugd niet verdorven is, blijkt uit de bijna 100.000 antwoorden die Ketnet kreeg op de vraag wat kinderen zeker willen doen voor hun twaalfde. “Maar, waarschuwt Peter Adriaenssens, sociale media en moderne technologie maken het alsmaar moeilijker om die warme inborst te beschermen,”  aldus de kinderpsychiater in het artikel van Eva Berghmans in De Standaard vandaag.

Ook Guy Tegenbos ‘senior writer Wetstraat’ van de Standaard wijdt vandaag een commentaar aan dit thema: de relatie tussen internet, ouders en opvoeding naar aanleiding van het boek.

Foto: Thomas Geuens

Foto: Thomas Geuens

Begin september gaf ik aan Dieter Herregodts (voor CM) een interview over het boek. Hier is een stukje.

De mooiste kinderdromen

Een pinguïn als huisdier of een huiswerkmachine

Wat wil jij zeker doen voor je twaalf bent? Dat vroeg Ketnet aan zijn jonge kijkers. 100 000 kinderen stuurden hun dromen in. De resultaten zijn ontroerend, hilarisch, verrassend en nog zoveel meer. Droom gerust mee. Continue Reading ›

Politici in ‘Komen Eten’, Column DS, 20 januari 2014

Unknown-1“Binnenkort doen vier burgemeesters mee aan ‘Komen eten’ op VIER. Ik zal er niet naar kijken. Ben ik de enige die gêne voelt bij dit programma?
Alles lijkt een wedstrijd geworden. Zelfs wat mensen eeuwenlang binnen elke cultuur  met elkaar verbindt: samen eten. Als je een bewijs wil dat we leven in doorgedreven individualistische maatschappij, dan volstaat het om één aflevering van zo’n programma te bekijken: je ziet er vooral competitie, exhibitionisme en consumptie.   Continue Reading ›

Over televisieseries

Wel, ik kijk niet vaak tv.

The Tudors in actie

Eigenlijk vooral (of zelfs alleen) als een serie of een programma mijn perspectief op de wereld  openbreekt. Eigenlijk als een serie mij een beetje openbreekt.

Als ze iets toont waardoor je je veranderd voelt. Tenzij het programma heel grappig of spannend is.

En zo’n series zijn er toch niet zo vaak. In een vorige blog spreek ik over The West Wing.

Onlangs zag ik de eerste serie van ‘The Tudors’, over Hendrik VIII, met Jonathan Rhys Meyers. Continue Reading ›