‘Niet straffen, maar nadenken’, Column DS, 17 maart 2014

Joelle_Milquet“Twee opmerkelijke initiatieven stonden in de krant: Milquets wet tegen seksisme en Anciaux’ motie tegen islamofobie. Beiden luiden het failliet van het politieke in: politici herleiden zelf het politieke tot een juridische kwestie. Hun voorstellen tasten de democratie aan, want ze beperken het recht op vrije meningsuiting, en ondergraven het noodzakelijke, democratische debat. Dat beide voorstellen een andere groep lijken te viseren, doet niets af aan wat ze gemeenschappelijk hebben. De aanleiding voor Milquets

Uit 'Femme de la Rue', Sofie Peeters

Uit ‘Femme de la Rue’, Sofie Peeters

wetsontwerp was de documentaire van de jonge studente Sofie Peeters over het intimiderende en beledigende gedrag van allochtone mannen tegenover vrouwen. Nu doelt Milquets ontwerp wel op elke vorm van seksisme. Anciaux’ voorstel wil veralgemeningen over de islam verbieden, en viseert dus niet-moslims.

Jogchum Vrielink en Rik Torfs fileerden de juridische absurditeit van Milquets wet al: veel te vaag en al te breed, werkt deze nieuwe wet willekeur in de hand en zet hij op ongeziene manier aan tot censuur. Een nieuwe wet is ook overbodig: naast de anti-discriminatiewetgeving op basis van geslacht, zijn er voor straatintimidatie bepalingen in het strafwetboek en zelfs GAS-boetes.

Vaagheid en willekeur zijn ook troef bij Anciaux’ voorstel. Een rechter zou beslissen of mening een aanvaardbare uitspraak betreft (toegelaten), dan wel een ‘fobie’ (strafbaar). Maar Anciaux’ voorstel betekent een ongeziene censuur op vrij onderzoek en op godsdienstkritiek, aangezien ‘fobie’ slaat op ideeën over godsdienst die zelf onderwerp van vrij onderzoek moeten kunnen zijn. En er bestaat reeds wetgeving tegen discriminatie op religieuze grond. De naleving van de bestaande wetgeving is dus het probleem, niet de nood aan nieuwe regels.

Politiek gelden niet alleen intenties, hoe nobel ook, maar vooral de gevolgen van acties. Bestrijden die voorstellen werkelijk het onrecht dat ze aankaarten? Milquet hoopt op een symboolfunctie, maar gaan seksistische mannen na de wet werkelijk vriendelijker denken over vrouwen? En zal iemand positiever denken over de islam als een vage wet op islamofobie het vrije denken inperkt? Je mag volgens de resolutie bijvoorbeeld niet openlijk stellen dat islam en democratie onverenigbaar zijn. Maar is zo’n resolutie op zich niet een aanzet om die conclusie te trekken: niet kritische burgers of wetenschappers maar rechters beoordelen voortaan uitspraken over godsdienst? De voorstellen van deze politici zijn dus gewoon populistisch. Ze zijn niets meer dan een vage belofte aan een welbepaald segment van kiezers.

Het probleem is fundamenteler. De initiatieven zetten niet alleen aan tot censuur. Ze zijn zelf het gevolg van een weigering om te denken, die steeds vaker tot wet wordt gemaakt. Deze praktijk hangt samen met globalisering en toenemende diversiteit. Ze heeft het handige effect dat ze een einde maakt aan kritische reflecties over culturele, historische of sociaaleconomische verschillen. In plaats van na te denken over de oorsprong van seksisme of over de argwaan tegenover een godsdienst, wordt gekozen voor de kortste weg: disciplinering en bestraffing. Wetten moeten dan als bij toverslag verschillen doen verdwijnen. Liefst denkt en doet iedereen voortaan hetzelfde: wat de liberale elite oplegt als wenselijk. Maar deze kortere weg naar vrede en eensgezindheid bestaat niet. In werkelijkheid is de democratische omgang met conflict en verschil complexer, gewaagder, langduriger. En heeft ze open debat en vrij denken nodig, want discussies op basis van feiten en argumenten verruimen de horizon. Zo kan een samenleving evolueren. Dat proces is onvervangbaar door nieuwe wetgeving.

Kortzichtige politici schaffen dus fundamentele voorwaarden voor democratie af. In plaats van een samenleving bij te sturen, richten ze hun pijlen op wat er om gaat in de hoofden van burgers. Daarbij stimuleren ze burgers niet om verder na te denken of te overleggen, integendeel. Liever herleiden ze politieke conflicten tot een probleem voor overbevraagde rechters.”

Deze column verscheen in De Standaard op maandag 17 maart 2014. Over de documentaire van Sofie Peeters schreef ik een blog voor de VRT-redactie, in juli 2012.

En over het weerzinwekkende gedrag van Dominique Strauss-Kahn tegenover vrouwen, schreef ik ook een tekstje – ‘Libertinage, inégalité et infidélité.’

8 Comments

  1. thomas

    De wereld van Fahrenheit 451 komt steeds dichterbij.

  2. Meijfroidt Bernard

    Of je al dan niet een godsdienst hebt moet niet in het publiek geëtaleerd worden , volgens mij is dit provocatie tegenover anderen met of zonder een (andere) godsdienst . Dit aanmoedigen en alle kritiek hierop verbieden dringt de mensen tot populistische partijkeuze , wat uiteindelijk misschien wel de bedoeling is , want deze problematiek leidt de aandacht af van de werkelijke problemen van onze tijd , zoals het gebrek aan democratie , de milieuverloedering en de groeiende ongelijkheid . Dit volgens het aloude adagio “verdeel en heers”.

  3. Bart Haers

    Inderdaad, het gaat om het debat en niet om het verbieden van fobietjes. Ik heb er al langer over geschreven, maar ben blij dat het debat nu toch op gang komt. Het gaat niet om individuele uitingen, maar om de reflectie over hoe de samenleving kan functioneren zonder voortdurend met verbodsbepalingen (zonder wetshandhaving) op terreinen waar – het is niet anders – gevoeligheden aan de orde zijn, die wel gerationaliseerd kunnen worden, maar a priori niet rationeel moeten heten. Het proces van rationaliseren kan wel zeer ernstig mis lopen, zoals men weet en dus moet men via debat dat proces wel enigszins bijgestuurd kunnen worden, maar via de strafwet zal dat niet helpen.

  4. Marc

    Zou dit iets met de nakende verkiezingen te maken kunnen hebben ? Onze politici zijn niet om een ideetje meer of minder verlegen om in de media te komen en zo te proberen stemmetjes te winnen ( cannabis, bonusmalus, sociale leningen, …., islamofobie, seksisme, afbouwen gasboetes, …. , 100000 jobs of is het 300000 ? , …., panda’s, …., blote ruggen?, … ze doen echt hun best ).

    De uitspraak van mijnheer Leterme ( als belangrijk OESO vertegenwoordiger ) “Vrouwen in Nederland werken te weinig volgens Leterme” ( zie Trends website ) baart me meer zorgen ( ik weet natuurlijk niet of dit niet uit de context gerukt is en zo een niet bedoelde indruk geeft , maar toch ….) …. moeten we allemaal het gouden kalf aanbidden en zeker geen vragen stellen ?

    Mogen de mensen niet meer zelf bepalen wat ze wel en niet willen doen en laten, voor zover het geen wetten breekt en anderen geen schade berokkent en niet doet aan anderen ( direct of indirect ) wat ze zelf niet zouden willen ondergaan ?

    1984, Brave new world, Fahrenheit 451, Metropolis, Modern Times …. het wordt tijd dat ik wat boeken herlees en enkele films herbekijk.

  5. dwout

    Prachtig stukje. Ik kan het echter niet nalaten al wat vervolgvragen te stellen. Waarom gebeurt het op deze manier ? Wat nu ? etc. Zijn er argumenten voor wel een striktere wet – terug naar een dura lex, sed lex – een eenvoudige maar duidelijke wet, die streng is, maar een duidelijke grens geeft ? Dat zou veel verplaatsen naar de handhaving van de wet. Zoals Torfs et al al aangeeft, is dat nog een ander probleem. Misschien zelfs minder omdat ze ‘duur en minder sexy’ is – maar eerder omdat ook die handhaving nog werkt met processen van letterlijk eeuwen geleden. Absoluut niet transparant, gepercipieerd als vrij willekeurig, waarop de samenleving weinig grip heeft. Checks & balances werken daar maar zeer matig – democratie is er weinig bekend. Handhaving ‘moderniseren’ is dan ook geen optie: het is een ‘titanenwerk’ waar onze politiek/staat zelf niet meer voor ingericht is. Om nog wat kort en rommelig verder te gaan – de politiek ziet duidelijk enkel nog oplossingen door snel en chaotisch wat regelgeving toe te voegen/veranderen. Het lijken wel de stuiptrekkingen van een uitgeleefd model. Is dit soort wetgeving toch maar een ‘aanvaardbare onvolkomenheid van het huidige systeem’ ? Of is het systeem toe aan een grondige hervorming ? Het lijkt me geen toeval dat dit soort wetgeving algemeen aan het worden is – ‘politiek debat’ en de daaruit volgende regels zijn steeds minder in staat de vereiste complexe oplossingen te implementeren, die nodig zijn in onze complexe samenleving. Ooit heeft politieke strijd en debat de samenleving grondig verbeterd, maar de methodes en processen zijn niet langer geschikt.

  6. Meijfroidt Bernard

    Als het niet de intentie is van een systeem ,een bedrijf om mens- en milieuvriendelijk te zijn dan zullen duizend wetten dit niet kunnen afdwingen. Waar het profijt primeert moet al het andere wijken .Aan die heilige koeien wil de politiek echter niet raken . Liever met wetten proberen de wrijvingen tussen botsende culturen glad te strijken wat evengoed onmogelijk via deze weg valt te regelen . Als respect wordt geëist voor een bepaalde overtuiging , mag omgekeerd ook van deze respect voor andere overtuigingen geëist worden . Waarom wordt mijn zondagsrust niet gerespecteerd bijvoorbeeld door diegenen die zich gediscrimineerd achten ? Is een modus vivendi wel mogelijk ?

  7. Meijfroidt Bernard

    Terwijl de politiek aan zijn plicht verzaakt , daar waar dringende politieke actie levensnoodzakelijk is , wil ze bemoeizuchtig de individuele vrijheid beknotten . De mens wordt tenslotte gevormd door zijn omgeving . Als we moeten leven in een systeem dat voor niets of niemand nog respect heeft hoe kunnen we dan anders dan respectloze mensen worden ?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s