Conferentie over ‘Kairos’, Amsterdam 16 dec. 2016

unknown“Wees realistisch, denk het onmogelijke – Reflecties over Kairos. Een symposium met Joke Hermsen”

Op vrijdag 16 december vindt een conferentie plaats rond het werk van Joke Hermsen, waaraan ik deelneem.

Praktisch: van 14.00 uur tot 17.30 uur, in Amsterdam, aan de Vrije Universiteit  Amsterdam, zaal Aurora.

Programma:

Inleiding door Willie van der Merwe en Laurens ten Kate.   Joke Hermsen geeft een lezing.

Vervolgens reageren Janneke Stegeman, Jan Rotmans en Tinneke Beeckman.

Dan is er een pauze, en tenslotte een gesprek met de sprekers en het publiek onder leiding van Paul van Tongeren.

Toegang gratis, maar graag aanmelden bij ehausr@gmail.com  Continue Reading ›

Spinoza’s Politieke Filosofie – Amsterdamse Spinozakring, 27 nov. 2016

spinozadag-9-plaatjeOp zondag 27 november sprak ik voor een bomvolle Paradiso-zaal te Amsterdam, op de Spinozadag van de Amsterdamse Spinozakring. Het is zo fijn dat zovele geïnteresseerden komen opdagen voor een studiedag rond Spinoza’s filosofie!

De andere spreker was David Kenning, die samenwerkt met Eberhart Van der Laan, de burgemeester van Amsterdam, in de strijd tegen radicalisering.  Piet Steenbakkers stelde  Spinoza’s web voor, een wetenschappelijk website over Spinoza. En Nelleke Noordervliet gaf een column over Spinoza en Koerbagh. Ze is ook de auteur van de roman Vrij Man over de zeventiende eeuw.

Tot slot volgde een discussie met de sprekers, onder de vlotte leiding van Karianne Marx.

Dit is een korte samenvatting van mijn lezing:

Welke lessen kunnen bestuurders en burgers vandaag de dag trekken uit Spinoza’s politieke filosofie? Hoe tolerant moeten we zijn tegenover intoleranten, en wat betekent de vrijheid van godsdienst?

Hoewel Spinoza’s naam geassocieerd wordt met ‘tolerantie’, verschijnt de term verdraagzaamheid amper in zijn werk. Wanneer de filosoof toch ‘tolero’ of ‘tolerare’ vermeldt, dan slaat dat op volharding, volhouden.

Spinoza pleit niet voor tolerantie, maar voor vrijheid, voor democratie en voor burgerzin.

_dsf0088Het doel van de politiek is een vrije, veilige, welvarende en vredige samenleving. Spinoza gelooft niet in vooruitgang. Zijn naturalisme (de mens maakt deel uit van de natuur en kan volgens de wetten van de natuur worden begrepen) impliceert juist er geen voorzienigheid is. De natuur staat onverschillig tegenover de mens. Het politieke leven is veranderlijk. Mensen zijn emotionele wezens. Geen enkele staatsinstelling is tegen verandering bestand. Dat is voor de burger vandaag de dag een opmerkelijke waarschuwing: wie veranderingen op hun beloop laat, wie niet tijdig ingrijpt wanneer conflicten dreigen, brengt verworven vrijheden in gevaar. Daarbij is de democratie allesbehalve een makkelijk politiek bestel. De tijd werkt niet vanzelfsprekend in het voordeel. Met dat samenleven komt het dus niet noodzakelijk in orde, gewoon dankzij het verloop van de tijd.

Spinoza’s vrijheid vloeit voort uit zijn poging om de relatie tussen theologie en politiek op een originele en ingrijpende manier te denken.

De vraag naar tolerantie betreft in eerste instantie een theologische vraag over het heil van de mens. Dit aspect  wordt vaak vergeten, maar is onontbeerlijk om de beperkingen van een pleidooi voor tolerantie te begrijpen.

Dan zijn er drie visies op de middelen die vanuit het geloof toegelaten zouden zijn om de (on)gelovige tot heil aan te sporen. Twee interpretaties – de intolerante en de tolerante – geven een antwoord op de vrijheid van de mens vanuit een christelijk theologisch denkkader. Pas de derde interpretatie – die van Spinoza – definieert de politiek niet meer vanuit een theologische opdracht die de mens voor zichzelf en in de gemeenschap zou moeten vervullen. Deze derde versie klinkt vandaag de dag voor heel wat burgers vanzelfsprekend, maar ze veronderstelt een opmerkelijke zet: naar een andere opvatting van God/Natuur en de mens. Continue Reading ›

K. A. Appiah ontvangt Spinozalens-prijs te Amsterdam

Op 24 november, de verjaardag van Spinoza (1632-1677), kreeg Kwame Anthony Appiah de ‘Internationale Spinozalens prijs‘, een onderscheiding voor denkers over ethiek. De laureaat gaf de lezing ‘Challenges of identity’.

de-erecode-hoe-morele-revoluties-tot-stand-komen-kwame-anthony-appiah-boek-cover-9789058755162Bij de prijs hoort de Nederlandse vertaling van een werk: ‘De erecode. Hoe morele revoluties tot stand komen’ (Uitgeverij Boom).

Het thema van de prijs was ‘De Buitenstaander’, en de ‘dode denker’ was Hannah Arendt. Marli Huijer en Frank Meester maakten een prachtige lesbrief over Hannah Arendt, die je gratis kan downloaden. De lesbrief kan vrij door leerkrachten worden gebruikt.

Dit jaar bestond de jury  uit voorzitter Nelleke Noordervliet, Stephan Sanders, Beate Roessler, Paul Van Tongeren en mezelf.

Frank Vandenbroucke is voorzitter van het bestuur van de Stichting, Daan Roovers zetelt in de Raad van Bestuur.

Hier zijn enkele sfeerbeelden van een geslaagde, verrijkende en warme uitreiking.

De laureaat

De laureaat

 

De prijs en het boek

De prijs en het boek

K. T. Appiah met de jury: Stephan Sanders, T. B., Beate Roessler en Nelleke Noordervliet

K. A. Appiah met de jury: Stephan Sanders, T. B., Beate Roessler en Nelleke Noordervliet

 

De burgemeester van Amsterdam, Eberhart van der Laan, ook een grote bewonderaar van Spinoza.

De burgemeester van Amsterdam, Eberhart van der Laan, ook een grote bewonderaar van Spinoza.

 

Frank Vandenbroucke

Frank Vandenbroucke

 

Daan Roovers in gesprek met de winnaar.

Daan Roovers in gesprek met de winnaar.

 

De volgende dag nam Appiah uitgebreid de gelegenheid om met leerlingen uit Utrecht in gesprek te gaan.

studenten-utrechtappiah-met-studenten

Spinozadag 2016 te Amsterdam, op 27 nov

spinozadag-9-plaatjeOp zondag 27 november spreek ik in Amsterdam over de actualiteit van Spinoza’s politieke filosofie, tijdens de ‘Spinozadag’ van de Amsterdamse Spinozakring. Andere sprekers zijn de Ierse filosoof David Kenning en schrijfster Nelleke Noordervliet.

Zaal open: 11.30 uur
Aanvang programma: 12.00 uur (tot ± 15.45 uur)
Plaats: Paradiso, Weteringschans 6-8, Amsterdam
Toegang: € 15 (studenten betalen € 10)

“In het Theologisch-politiek Traktaat roemt Spinoza het 17e eeuwse Amsterdam als voorbeeld van een staat die succesvol vrijheid van denken en uiting heeft toegestaan ook al bestaan er tussen burgers grote verschillende opvattingen over religieuze zaken. Dit in tegenstelling tot de meeste staten die met repressie en geweld de eenheid van waarden probeerden af te dwingen.
De opkomst van het religieus terrorisme en de oorlogen binnen de Islam aan de grenzen van Europa maken Spinoza’s denkbeelden over de inrichting van een stabiele staat en de democratie opnieuw actueel.
Een vrije samenleving werkt volgens hem alleen als een overheid zich zodanig opstelt dat de belangen van de burgers bevorderd worden en als burgers ondervinden dat zij binnen de gemeenschap profijt van elkaar ondervinden en zich tegelijk beschermd weten.
Op deze Spinozadag stellen we ons de vraag hoe om te gaan met de verschillen in religie en levenswijze, als burgers en als stad Amsterdam en of Spinoza’s denkbeelden daarbij nog van toepassing zijn. Continue Reading ›

Essaywedstrijd voor vrouwen – doe mee!

FM_logo_los.inddEnkele vrouwelijke redacteurs van Filosofie Magazine organiseren een essaywedstrijd voor vrouwen:

” Vrouwenstilte.
Meer dan de helft van de afgestudeerden aan de universiteit is vrouw. Toch is de mannenstem nog altijd dominant in het publieke debat. Vrouwen schrijven minder boeken, publiceren minder in kranten en tijdschriften en spreken minder vaak op evenementen, radio of tv.

Waar komt deze vrouwenstilte vandaan en wat kunnen we eraan doen? Omdat wij denken dat een samenleving van mannen en vrouwen moet worden geduid door mannen en vrouwen, organiseren we een essaywedstrijd. De enige eis: vrouw zijn. Sorry mannen!

Doe mee!

Alle vrouwen mogen meedoen, ongeacht opleiding of ervaring. Het essay – 1500 woorden over het thema ‘hoe maken we iets van de toekomst’ –  moet in het Nederlands geschreven zijn. Meedoen? Stuur je stuk vóór 10 januari 2017 naar ikschrijfessays@gmail.com en vermeld daarbij je naam, e-mailadres en telefoonnumer.

Oja. #ikschrijf is een hashtag. En hashtags zijn van niemand. Op Twitter kan iedereen dus deelnemen aan de discussie over diversiteit in het publieke debat.”

‘De koffer’ – Zomerreeks De Tijd, 20 aug 2016

Fotografe Siska Vandecasteele vroeg me of ik vijf objecten kon kiezen, die ik in mijn koffer zou stoppen mocht ik vertrekken.

Voor de reeks ‘De Koffer‘ in De Tijd bezocht Siska Vandecasteele ook schrijfster Lize Spit,  presentatrice Britt Van Marsenille, bokser Delphine Persoons, muzikant Bent Van Looy, politicus  Raoul Hedebouw, actrice An Miller en architect Stéphane Beel.

tinnekebeeckman
Mijn filosofisch dagboek. In dit schriftje staan dingen die ik denk en meemaak. Ideeën voor boeken en columns ook. Ik neem het niet overal mee naartoe, meestal ligt het gewoon thuis. Er staan veel ingevingen van het moment in. Ik vind het interessant om te zien hoe ik op bepaalde momenten naar bepaalde dingen kijk. Schrijven is ook een afstand creëren en iets achter jou te laten. Een nieuwe verhouding maken tussen gedachten.

Dit romantische kaartje. Ik kreeg het van mijn vriend toen we nog niet samen waren. Het komt uit het Isabella Stewart Gardner Museum in Boston, een van mijn favoriete musea. Ik bracht heel veel tijd door in Boston en vond het treffend dat hij net vanuit dat museum en die stad – zonder dat ik hem over mijn zwak voor Boston had verteld – dit kaartje opstuurde.

Een foto van toen ik drie was. Mijn vader maakte het beeld in Griekenland. Mijn moeder en ik zitten op dezelfde manier. Ik vind het een esthetisch beeld. En een mooie herinnering.

Een gipsen replica van een beeld uit het Parthenon. Het is een souvenir van een reis met mijn ouders en mijn broer. Ik was toen 16. Dit stuk van 6 kilo moest absoluut mee op het vliegtuig. Het is de rouwende Athena, ze treurt om de doden die gevallen zijn in de Peloponnesische Oorlog. Het is vrouwelijk en krachtig, droef maar sereen.

De oorbellen van mijn moeder. Ze droeg ze heel vaak. Voor mij symboliseren ze haar elegantie. Ik vond die hangertjes altijd al mooi. Hoe het licht in de granaat speelt, magisch. Ik stop ze in mijn koffer voor de vrouwelijkheid en de sensualiteit, anders is het allemaal in het hoofd. De filosofie wordt vaak als iets abstracts gezien, maar ze is ook heel erg verbonden met alles in het leven.”

Spinozalens-prijs – Kwame Appiah in Amsterdam, in november!

 

“Burgemeester van Amsterdam overhandigt Kwame Anthony Appiah Spinozalens 2016 op 24 november in de Rode Hoed

De erecode van Appiah verschijnt bij Boom.

Kwame Anthony Appiah ontvangt op donderdag 24 november – de geboortedag van Spinoza – de Spinozalens 2016 uit handen van de burgemeester van Amsterdam, vanaf 16.30 uur in de Rode Hoed. Tevens wordt de Nederlandse vertaling van Appiahs De erecode gepresenteerd. Appiah houdt vervolgens de Spinozalezing met als thema ‘Challenges of Identity’.

De Spinozalens wordt iedere twee jaar uitgereikt aan een internationaal vermaard denker over ethiek en samenleving. De keuze viel op Appiah omdat hij een hedendaags invloedrijk denker is met oog voor ‘De Buitenstaander’, het thema van dit jaar. De Spinozalens is een initiatief van de Stichting Internationale Spinozaprijs en bestaat uit een sculptuur van Spinoza en een geldbedrag van € 10.000. De Spinozalezing maakt deel uit van een korte tour van de laureaat door Nederland en België.

Kwame Anthony Appiah (1955) is een Brits-Ghanees filosoof en schrijver. Sinds 1981 is Appiah werkzaam in de Verenigde Staten, momenteel als hoogleraar aan New York University. Appiah schreef onder meer Kosmopolitisme, een moreel manifest waarin hij pleit voor een grotere rol voor kunst en literatuur in ons cultureel-maatschappelijk bewustzijn, en afrekent met onze stereotypen over ‘het Westen en de rest’. In zijn boek In my Father’s House laat Appiah zien hoe de Afrikaanse identiteit en erfenis doorspelen in de Afro-Amerikaanse geschiedenis. Zijn baanbrekende boek The Honour Code wordt nu voor het eerst in het Nederlands vertaald, getiteld De erecode. Continue Reading ›