Lezing over Menno Ter Braak, Amsterdam 24 jan. 2018

“Ressentiment als motor van de democratie?”

Op woensdag 24 januari gaf ik een lezing over Menno Ter Braak, ressentiment en het nationaal-socialisme in De Balie, Amsterdam.

Krijn Ter Braak, neef van Menno, gaf ook een korte lezing. En er volgde een debat na mijn lezing, met Chris Rutenfrans (De Volkskrant). Moderator was Ianthe Mosselman.

Sinds de opkomst van politici zoals Pim Fortuyn, Geert Wilders en Donald Trump krijgt Menno Ter Braaks analyse van het ressentiment vernieuwde aandacht. De vraag is of de insteek van de populistische partijen overeenkomsten vertonen met het ‘pure ressentiment’ van het nationaal- socialisme dat Ter Braak in Het nationaal-socialisme als rancuneleer beschreef. En er zijn wel degelijke enkele boeiende raakvlakken. Maar een dieperliggend probleem is interessanter: het ressentiment is volgens Ter Braak juist niet op één politieke ideologie of partij toepasbaar; het maakt deel uit van een bredere culturele stroming, eigen aan de democratie. Meer nog, juist dat democratische gelijkheidsideaal zet aan tot ressentiment, omdat een werkelijke gelijkheid niet kan worden gerealiseerd; mensen zijn nu eenmaal ongelijk in hun talenten en vermogens. De kloof tussen ideaal en realiteit genereert een permanente bron van onmacht en rancune. Hierin heeft het christelijke gelijkheidsideaal een grote rol gespeeld, met de idee dat allen gelijk zijn voor God. Uit deze voorstelling zijn dan de democratische, liberale, christendemocratische en socialistische idealen voortgevloeid.”

De lezing kan je bekijken via ‘De Balie‘, of op vimeo.

Hier is de volledige tekst:

“Menno Ter Braak schreef zijn essay in 1937. Hij viseert Musserts NSB en Duitse nazisme. Toch is zijn essay meer dan een kritiek op deze politieke partijen. Hij zoekt naar een antwoord op een dieperliggende vraag: hoe valt het ressentiment – eigen aan de democratie – te bestrijden? Het is erg verleidelijk ressentiment aan een politieke tegenstander toe te schrijven, of die nu bij het linkse of het rechtse kamp hoort. Maar wie dat doet, geeft zelf blijk van onmacht tegenover de heersende politieke cultuur. En wie de tegenstander als moreel verwerpelijk neerzet, maakt juist geen doordachte politieke analyse. Zoals Frederik Jameson opmerkt, dient het begrip ressentiment dan zelf een politieke functie. Continue Reading ›

“Spinoza voor psychiaters”, 9 maart 2017

Spinoza voor psychiaters”, met een lezingen door Herman De Dijn en Tinneke Beeckman.

Op donderdag 9 maart, 19.00 tot 22.00 uur, Plaats:
Congrescentrum Het Pand, Onderbergen 1 te Gent.

Programma:

19.30u: verwelkoming
19.45u: inleiding door Marc Calmeyn
20.00u: voordracht door Tinneke Beeckman
20.45u: voordracht door Herman De Dijn
21.30u: filosofische samenspraak
22.00u: afronding

Baruch Spinoza (1632 – 1677) was Nederlands filosoof, wiskundige, politiek denker én lenzenslijper. Samen met René Descartes en Gottfried Leibniz behoort hij tot de belangrijkste filosofen van het rationalisme.
Zijn levenswerk Ethica behoort tot zijn bekendste werken.
Wat heeft deze lenzenslijper nog aan de hedendaagse zielenknijpers te vertellen?
Hij schreef over vrijheid, rede, emotie … Is waan-zin nu net niet de ‘locus’ waar ze in het geding zijn? Om nog niet te spreken van de collectieve waanzin waar ze ‘en masse’ aanwezig zijn. Collectieve waanzin is van alle tijden maar zeker ook van deze tijd. Continue Reading ›

Lezingen over Liefde – “Utopia: Amor mundi, sui, dei” – vrijdag 11 nov in Leuven

Op vrijdag 11 november ga ik in debat over Liefde & Utopie:
“Avond met Tinneke Beeckman / Luc Hoebeke / Peter Venmans
Drie filosofen, drie wereldbeelden, één avond.

Drie filosofen denken na over geluk, vertrekkend vanuit een ander perspectief: de liefde voor god, de liefde voor zichzelf en de liefde voor de wereld. Ze verkennen hoe drie verschillende geluksidealen gestalte kunnen geven aan het utopia waar we van dromen.”

plaats: Kapel The Leuven Institute for Ireland in Europe
Janseniusstraat 1 Leuven Belgium

Tijd: van 19.00 uur tot 21.30 uur.

Tickets kan je bestelling op deze site.

Camus – ‘Caligula’, vrijdag 11 dec., Kaaitheater

Vrijdag 11 december geef ik om 19.00 uur  een lezing over Macht, nav de voorstelling van ‘Caligula’ van Albert Camus,  in het Kaaitheater te Brussel.

“Toneelhuis / Guy Cassiers
Caligula

De naakte waarheid
images-2Met Caligula zet Guy Cassiers zijn zoektocht verder naar de figuur van de macht en de machthebber. Albert Camus (1913-1960) voltooide zijn drama over de wreedste onder de Romeinse keizers net voor de Tweede Wereldoorlog, maar het werd pas na de oorlog opgevoerd. Het stuk is mede omwille van de oorlogsgebeurtenissen, niet onterecht, geïnterpreteerd als een aanklacht tegen dictatuur en machtsmisbruik. Maar Camus’ Caligula is ook een drama over de verpletterende existentiële confrontatie met de dood. Continue Reading ›

Lezing ‘Waar is de grens?’, Hilversum, 28 nov. 2015

CU5sXpAWIAE9Qhh

Tijdens de lezing. Foto van John Geurts (@JohnGeurts)

Op zaterdag 28 november gaf ik een lezing tijdens de Ledendag van het Humanistisch Verbond in Hilversum, met als thema ‘Waar is de grens?’. Ik sprak  over ‘Macht en onmacht’.  Moderator: Dylan Vianen.

‘Tinneke Beeckman verkent in haar lezing de onmacht die onze wereld lijkt te regeren. In de politiek is het onduidelijk wie de touwtjes in handen heeft. Moderne techniek creëert niet alleen mogelijkheden, maar kan ook vrijheden van burgers bedreigen. Aanslagen zoals die van Parijs op leiden tot vragen over vrijheid van meningsuiting en godsdienstkritiek én getuigen van een algemene radeloosheid over politieke ideeën die de samenleving vorm moeten geven. Continue Reading ›

Lezing, ‘Macht en Onmacht’, 21 oktober, Univ. Antwerpen om 20.00u

Unknown-3Woensdag, 21 oktober, om 20.00 uur

Stadscampus, lokaal R014, Rodestraat 14, 2000 Antwerpen.

De toegang is gratis, iedereen is welkom.

Meer info bij jurgen.slembrouck@uantwerpen.be
Of op http://www.uantwerpen.be/vrijzinnigedienst

“Wat is de toestand van de democratie bij het begin van de 21ste eeuw? We vroegen 4 eminente sprekers om deze vraag te beantwoorden. De volgende weken bent u van harte welkom om te komen luisteren naar: Manu Claeys, Dr. Tinneke Beeckman, Prof. Peter Bursens (UA) en Prof. Stefan Rummens (KUL).

image005Op erudiete wijze beschrijft Tinneke Beeckman in haar nieuwste boek ‘Macht en onmacht’ hoe de commotie rond de aanslag op de redactie van Charlie Hebdo aantoont dat verlichtingsidealen als het streven naar waarheid en gelijkheid definitief in onbruik zijn geraakt. In de plaats daarvan overheerst een ambigu postmodern denken, dat voortdurend verwarring schept en waarheidsaanspraken onmogelijk maakt. Ontsporingen als sinister fundamentalisme en hardnekkig neoliberalisme zijn daarvan het gevolg. Aan de hand van historische en actuele denkers legt Tinneke Beeckman de gevoeligheden van de hedendaagse democratie bloot en toont ze waar er mogelijkheden zijn tot herstel. Continue Reading ›